Sendu inn spurningu

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=

Hvernig vinnur líkaminn úr þrúgusykri í samanburði við hvítan sykur?

Melting, frásog og blóðsykur

Þrúgusykur og hvítur sykur eru kolvetni. Þrúgusykur er einsykran glúkósi og hvítur sykur er tvísykran súkrósi, sem samanstendur af einsykrunum glúkósa og frúktósa. Meltingarensím sundra kolvetnum í fæðu í einsykrur áður en kolvetnin eru frásoguð úr meltingarveginum og flutt í blóðrásina.

Þar sem þrúgusykur er einsykra þarf ekkert að brjóta hann niður, hann frásogast úr meltingarveginum og fer beint út í blóðið. Eftir að þrúgusykur er kominn inn í blóðrásina er talað um blóðsykur. Styrkur blóðsykurs hækkar fljótlega eftir neyslu á þrúgusykri. Líkaminn bregst við þessari hækkun á blóðsykri með því að brisið gefur frá sér hormónið insúlín. Insúlín gegnir því mikilvæga hlutverki að senda boð til frumna í vefjum og líffærum um að taka upp sykur úr blóðinu og við það lækkar styrkur blóðsykursins. Þegar styrkur blóðsykurs lækkar hættir brisið að seyta insúlíni út í blóðið og styrkur þess lækkar. Það er mjög mikilvægt fyrir eðlilega starfsemi líkamans að styrk blóðsykurs sé haldið innan ákveðinna marka.



Áður en hvítur sykur eða súkrósi er frásogaður úr meltingarveginum klýfur meltingarensímið sem nefnist súkrasi súkrósann í einsykrurnar glúkósa og frúktósa. Glúkósahlutinn frásogast eins og greint er frá að ofan. Frúktósi, sem frásogast úr meltingarvegi, hefur ekki strax áhrif á styrk blóðsykurs eins og glúkósi. Fyrst fer frúktósi til lifrarinnar og er þar meðal annars ummyndaður í glúkósa, sem birtist þá sem sykur í blóði. Þetta ferli tekur lengri tíma og áhrifin á styrk blóðsykurs verða ekki eins mikil og þegar þrúgusykur er borðaður.

Lífsvenjur og aldur einstaklings ráða miklu um hvernig líkaminn vinnur úr sykri (glúkósa)

Ef líkaminn getur ekki unnið almennilega úr sykri verður blóðsykurinn of hár. Efnaskiptasjúkdómurinn sykursýki einkennist af of háum blóðsykri og honum fylgja ýmsir alvarlegir kvillar svo sem nýrnaskemmdir og blinda og sjúkdómurinn getur leitt til dauða. Einnig eru hjarta- og æðasjúkdómar meðal annars taldir vera fylgikvillar sykursýki. Tíðni hinnar svokölluðu insúlínóháðu sykursýki eða sykursýki af tegund 2 er há meðal aldraðra og hefur farið ört vaxandi meðal yngra fólks bæði hér á landi og annars staðar í heiminum. Insúlínóháð sykursýki er meðal annars talin stafa af því að frumur verða ónæmar fyrir insúlíni og afleiðingin er skert upptaka á glúkósa inn í frumur.

Fyrir sextán árum birtust niðurstöður rannsóknar sem sýndu að næmi frumna fyrir insúlíni jókst, og þar með upptaka blóðsykurs inn í frumur, þegar aldraðir og ungir einstaklingar höfðu stundað reglulega líkamshreyfingu í eina viku. Fjórum árum síðar birtust niðurstöður rannsóknar þar sem sýnt var fram á að blóðsykur einstaklings með insúlínóháða sykursýki lækkaði eftir reglulega líkamshreyfingu í eina viku.

Frumur miðtaugakerfisins, þar með talin heilinn og mænan, og rauð blóðkorn hafa þá sérstöðu að vera háð orku frá blóðsykri til eðlilegrar starfsemi.

Einstaklingur sem er í námunda við kjörþyngd sína og hreyfir sig reglulega nýtir bæði þrúgusykur (glúkósa) og hvítan sykur (glúkósa og frúktósa) sem orkugjafa. Einstaklingur sem er of feitur og hreyfir sig lítið þarf ekki á mikilli orku úr næringarefnum að halda og þá er líklegt að þrúgusykurinn og hvíti sykurinn stuðli enn meir að uppsöfnun fitu í líkamanum, þar sem umframneysla á sykri verður að fitu.

Frekari fróðleikur á Vísindavefnum:

Mynd:

Útgáfudagur

25.1.2001

Spyrjandi

Egill Lárusson

Höfundur

Guðrún V. Skúladóttir

lífefnafræðingur

Tilvísun

Guðrún V. Skúladóttir. „Hvernig vinnur líkaminn úr þrúgusykri í samanburði við hvítan sykur?“. Vísindavefurinn 25.1.2001. http://visindavefur.is/?id=1295. (Skoðað 2.9.2014).

Sendu inn spurningu
eða

Vísindadagatalið

Leonhard Euler

1707-1783

Svissneskur stærðfræðingur og eðlisfræðingur, einn af afkastamestu vísindamönnum allra tíma. Gerði margar uppgötvanir og mótaði einnig orðaforða og táknmál stærðfræðinnar.