Hvernig lýsir það sér að vera með oflæti eða maníu?

Svar

Oflæti, eða manía, er ásamt þunglyndi eitt aðaleinkenni tvískautaröskunar (bipolar disorder), geðröskunar sem lýsir sér í miklum skapsveiflum. Á þunglyndistímabilum verður fólk með tvískautaröskun vansælt, áhugalaust og orkulítið. Í oflæti er það aftur á móti ört og hátt uppi, jafnvel eirðarlaust og æst.

Við vægt oflæti (hypomania) er oft erfitt að sjá að eitthvað sé að fólki; það kemur vel fyrir, hefur óbilandi sjálfstraust, er líflegt og skemmtilegt, frjótt í hugsun og virðist hafa endalausa orku. Aftur á móti verður það pirrað við minnsta mótlæti, ókyrrt og getur ekki haldið sig við efnið. Í maníukasti missir fólk svo stjórn á hugsun sinni og hegðun. Hugur fólks fer á fullt flug; það fær ýmsar ranghugmyndir um eigin getu, jafnvel ofskynjanir. Það sefur sjaldan, talar endalaust og fær allt konar háleitar hugmyndir sem það framkvæmir síðan yfirleitt ekki. Hvatastjórnun hverfur út í bláinn svo oflætissjúklingurinn gerir gjarnan eitthvað sem hann myndi aldrei gera undir venjulegum kringumstæðum, svo sem að eyða langt um efni fram, stunda hættulegt kynlíf eða neyta vímuefna.

Hjá mörgum er hægt að halda oflæti niðri með lyfjum, til að mynda með litíumi eins og lesa má um í svarinu Hvernig verkar litín (litíum) á mannslíkamann? eftir Jón G. Stefánsson. Þó má nefna að sumir sem þjást af tvískautaröskun vilja alls ekki losna við oflætið, og finnst lyfin fletja út geð þeirra og hamla sköpunargleði. Flestir eru þó líklega fegnir að fá lækningu meina sinna.

Heimildir og mynd

• Gleitman, H., Fridlund, A. J. og Reisberg, D. (1999). Psychology (5. útgáfa). New York: Norton.
• Nolen-Hoeksema, S. (2004). Abnormal psychology (3. útgáfa). New York: McGraw-Hill.
• Myndin er af Bipolar disorder: Navigating the highs & lows. Montana Mental Health Association