Af hverju eru sumir heimskir en aðrir snjallir?

Svar

Eins og lesa má í svari Sigurðar J. Grétarssonar við spurningunni: Af hverju eru sumir gáfaðri en aðrir? hefur verið deilt um hvort greind sé meðfædd eða áunnin.

Helstu rannsóknirnar í þessu sambandi snúa að eineggja tvíburum sem hafa verið skildir að við fæðingu, þó að öðrum ástæðum en til að gera rannsóknina! Mikil fylgni er á milli greindar hjá tvíburum. Sé annar tvíburinn greindur eru miklar líkur á að hinn sé það líka. Fylgnin minnkar svo þegar skoðaðir eru tvíeggja tvíburar, systkini, hálfsystkini og svo framvegis. Með þetta í huga gætum við dregið þá ályktun að greind erfist, líkt og til dæmis háralitur.

Sumir eru lunknari en aðrir í efnafræði.
Aftur á móti er það ekki svo að eineggja tvíburar séu jafngreindir. Þegar skoðaðir eru annars vegar eineggja tvíburar sem ólust upp saman og hins vegar eineggja tvíburar sem ólust upp hvor í sínu lagi kemur í ljós að meiri líkur eru á því að eineggja tvíburar sem ólust upp saman séu svipað greindir. Auk þess má benda á að þær rannsóknir sem hafa verið gerðar eru flestar frá Vesturlöndum og þó svo að aðstæður séu mismunandi eru þær ef til vill ekki ýkjaólíkar, lítill munur er á uppeldisaðstæðum barna á Höfn í Hornafirði og í Reykjavík. Erfðir skipta þannig ekki öllu máli en þó mjög miklu máli.

En er hægt að segja að einhver sé snjallari, klárari eða gáfaðri en annar? Til að mynda eru sumir fljótari að lesa á meðan aðrir eru sneggri að margfalda. Hæfileikar okkar liggja á mismunandi sviðum og þó að einhverjum gangi illa í skólanum þá þarf það ekki að þýða að sá hinn sami sé heimskur, þvert á móti. Hæfileikar þess aðila gætu til dæmis legið á sviði smíða. Það er því mismunandi hvað fólk telur til gáfna. Eins og Albert Einstein á eitt sinn að hafa sagt: „Allir eru snillingar. En ef þú dæmir fisk út frá hæfileikum hans til að klifra upp tré þá mun hann svo lengi sem hann lifir halda að hann sé heimskur.”

Gamli málshátturinn um að æfingin skapi meistarann á einnig vel við hér.

Heimild og frekara lesefni á Vísindavefnum:

• Af hverju eru sumir gáfaðri en aðrir? eftir Sigurð J. Grétarsson
• Hvað er greind? eftir Sigurð J. Grétarsson
• Er sannað að greindarpróf verki? eftir Sigurð J. Grétarsson

Mynd:

• Wikipedia.com - school. Sótt 18.3.2011.

---

Þetta svar er í flokknum "bekkirnir spyrja" þar sem starfsfólk vefsins svarar spurningum frá grunnskólabekk í kennslustund, samkvæmt samningi. Lögð er áhersla á skjót svör, stutt og aðgengileg. Oft er byggt á öðrum svörum sem kunna að nýtast almennum lesendum betur.