Hvenær fóru Íslendingar að drekka kaffi?

Svar

Talið er að kaffitréð eigi sér uppruna í Eþíópíu í héraði sem nefnist Kaffa. Jurtin barst frá Afríku til Arabíu á 15. öld en þar er talið að hún hafi fyrst verið notuð til drykkjargerðar. Um miðja 17. öld barst kaffið síðan til Evrópu.

Kaffi var fyrst flutt til Íslands um miðja 18. öld svo líklega byrjuðu Íslendingar að drekka það um það leyti, en einhverjir höfðu eflaust smakkað það fyrr á ferðalögum erlendis. Eggert Ólafsson minnist á kaffi og kallar það „kolamylsnusaup“ í Búnaðarbálki sínum um 1764. Eins og margt annað kom kaffið fyrst til Íslands frá Danmörku.

Kaffi kom fyrst til Íslands á 18. öld.

Fyrstu áratugina eftir að kaffið barst til Íslands var kaffidrykkja ekki algeng og þekktist aðallega meðal yfirstéttarfólks. Um miðja 19. öld hafði kaffidrykkja náð almennri útbreiðslu á landinu en kaffi þótti enn býsna dýrt. Sumir drukku kaffi aðeins á sunnudögum og ýmsu var bætt út í kaffið til þess að spara baunirnar, þá einkum svonefndur kaffibætir. Kaffibætir var gerður úr síkoríurót (Chichorium intybus) og var blandað saman við malað kaffi. Íslendingar kölluðu hann oft eksport (útflutningur) en það orð stóð stórum stöfum á pökkunum sem fluttir voru inn frá Danmörku.

Árið 1760 voru flutt inn tæplega 20 kg af kaffi til Íslands, 1779 var innflutningurinn orðinn um 1.600 kg en árið 1994 voru flutt inn 1976 tonn af kaffi. Á síðasta ári (2011) voru 2.213,1 tonn af kaffi flutt inn til Íslands. Það kostaði 2.097,5 milljónir króna og var um 0,4% af heildarinnflutningi til Íslands. Á þessum tölum sjáum við að kaffidrykkja Íslendinga hefur aukist mikið síðan kaffið var fyrst flutt til Íslands.

Heimildir:

• Íslenska alfræðiorðabókin. Vefútgáfa: snara.is. Örn og Örlygur, Reykjavík 2000.
• Nanna Rögnvaldardóttir. Matarást: alfræðibók um mat og matargerð. Vefútgáfa: snara.is Iðunn, Reykjavík 2002.
• Kaffi - sjónarhorn. Morgunblaðið 4. apríl 1995.
• Hagstofan - hagtölur. Upplýsingar um innflutning á kaffi árið 2011.

Mynd:

• modernantiaging.com. Sótt 12. júní 2012.

---

Þetta svar er eftir nemendur í Háskóla unga fólksins, námskeiðum á vegum HÍ fyrir 12-16 ára ungmenni í júnímánuði 2012.