<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="0.92">
 <channel>
  <title>Vísindavefurinn</title>
  <link>http://www.visindavefur.is</link>
  <description>Á Vísindavefnum svara fræðimenn spurningum almennings á öllum sviðum vísinda og fræða.</description>
  <lastBuildDate>Fri, 24 May 2013 14:04:24 GMT</lastBuildDate>
  <item>
   <title>Hver var fyrsti rithöfundurinn í heiminum og hvers konar rit skrifaði hann?&#13;
</title>
   <link>http://www.visindavefur.is/?id=13559</link>
   <pubDate>Fri, 24 May 2013 12:00:00 GMT</pubDate>
   <description><![CDATA[Fyrsti nafngreindi rithöfundur sögunnar var akkadíska hofgyðjan Enheduanna. Hún var uppi í kringum 2300 f.Kr. Enheduanna er ekki eiginlegt nafn heldur titill. Lausleg þýðing hans er „hin æðsta hofgyðja, skrautmunur guðsins An“ og fékk hún nafnið þegar hún var gerð að hofgyðju. 

Enheduanna var dóttir Sargonar fyrsta, frá ríkinu Akkadíu. Sargon þessi réðst inn í Súmer og sameinaði ríkin undir fyrsta keisaradæmi sögunnar. Hann sendi dóttur sína til borgríkisins Úr í Súmer til þess að festa völd ...]]></description>
  </item>
  <item>
   <title>Getið þið sagt mér hvar landamæri Evrópu liggja?</title>
   <link>http://www.visindavefur.is/?id=20755</link>
   <pubDate>Fri, 24 May 2013 08:25:46 GMT</pubDate>
   <description><![CDATA[Skipting þurrlendis jarðar í heimsálfur er ekki náttúrulögmál heldur eingöngu hugmyndir manna sem hafa þróast öldum saman og tekið breytingum í takt við breytingar á heimsmyndinni. Eins og með önnur mannanna verk er þessi skipting langt frá því að vera óumdeild. Það er ekki aðeins deilt um það hvar mörk á milli heimsálfa liggja heldur jafnvel um fjölda heimsálfanna, samanber svar við spurningunni Af hverju eru heimsálfurnar sjö? 

Það er ekki til ein opinber og óumdeild skilgreining á því hvar...]]></description>
  </item>
  <item>
   <title>Hvað er Krabbe-sjúkdómur og hvernig tengist hann mýli og taugaboðum?</title>
   <link>http://www.visindavefur.is/?id=60931</link>
   <pubDate>Thu, 23 May 2013 12:00:00 GMT</pubDate>
   <description><![CDATA[Krabbe-sjúkdómurinn er nefndur eftir hálfíslenska taugalækninum Knud Haraldsen Krabbe. Þetta er arfgengur taugasjúkdómur sem herjar á mið- og úttaugakerfi. Algengast er að sjúkdómurinn komi fram fyrir sex mánaða aldur en það getur þó einnig gerst síðar á ævinni.  Sjúkdómurinn tilheyrir flokki sjúkdóma sem kallast hjarnahvítukyrningar (e. leukodystrophies) og einkennast af því að hamla vexti eða þroska mýlisslíðurs (e. myelin sheath) umhverfis taugunga (e. neurons) og valda þannig alvarlegri sker...]]></description>
  </item>
  <item>
   <title>Hvað er Ísland stórt að flatarmáli og hvert er hlutfall þess af heildarflatarmáli jarðarinnar?</title>
   <link>http://www.visindavefur.is/?id=14349</link>
   <pubDate>Thu, 23 May 2013 09:15:00 GMT</pubDate>
   <description><![CDATA[Ísland er 103.001 km2 (ferkílómetrar) að flatarmáli en jörðin er 510.072.000 km2 að flatarmáli. Meira má lesa um flatarmál og rúmmál jarðar í svari EDS við spurningunni Hvert er flatarmál og rúmmál jarðar? Þetta gerir það að verkum að flatarmál Íslands er einungis rúmlega 0,02% af heildarflatarmáli jarðarinnar.

Flatarmál Ísland er einungis rúmlega 0,02% af heildarflatarmáli jarðarinnar!
Þess má til gamans geta að stærsta land jarðarinnar, Rússland, sem er hvorki meira né minna en 17.075.400 ...]]></description>
  </item>
  <item>
   <title>Hvernig er best að meðhöndla exem?</title>
   <link>http://www.visindavefur.is/?id=62872</link>
   <pubDate>Wed, 22 May 2013 12:28:55 GMT</pubDate>
   <description><![CDATA[Exem er langvinnur húðsjúkdómur sem veldur kláða, roða, þurrki og sprungum í húð. Ofnæmisexem (e. atopic eczema) er algengasta tegund exems.

Heimilislæknir getur greint sjúkdóminn með því að fá upplýsingar um einkennin og skoða húðina. Mikilvægt er að hann fái að vita hvort saga er um exem í fjölskyldunni og annað sem gæti haft áhrif á sjúkdóminn eins og astmi og ofnæmi.

Mikilvægt er að komast að því hvort og þá hvaða þættir geta orsakað aukin einkenni. Þar er mikilvægt að hafa í huga atri...]]></description>
  </item>
  <item>
   <title>Hvaða orðasambönd tengjast buxum?</title>
   <link>http://www.visindavefur.is/?id=65298</link>
   <pubDate>Wed, 22 May 2013 09:36:43 GMT</pubDate>
   <description><![CDATA[Orðið buxur  er þekkt í málinu frá því á 16. öld. Elsta dæmi í ritmálssafni Orðabókar Háskólans er frá 1576:Prestar skulu ei bera […] fellda understacka, stuttvijdar buxur.
Samkvæmt Ásgeiri Blöndal Magnússyni (1989:96) er orðið fengið að láni úr miðlágþýsku buxe, boxe sem aftur er stytting á *buckhose. Buck í þýsku merkir &#8219;geithafur’ og Hose &#8219;buxur’, það er &#8219;buxur úr geitarskinni’. Buxur er fleirtöluorð, það er almennt ekki notað í eintölu. Þó þekkist notkunin buxa í merkingun...]]></description>
  </item>
  <item>
   <title>Hvað er franska upplýsingin?</title>
   <link>http://www.visindavefur.is/?id=10807</link>
   <pubDate>Tue, 21 May 2013 12:30:00 GMT</pubDate>
   <description><![CDATA[Þegar rætt er um frönsku upplýsinguna er vísað í tímabil á átjándu öld og líf og skriftir hóps franskra menntamanna á þessum tíma. Spurningin um hvað franska upplýsingin fól í sér er hins vegar flóknari og í raun ómögulegt að svara í stuttu máli. Það má með nokkrum sanni halda því fram að hún sé eitt mest rannsakaða fyrirbæri menningarsögunnar í sagnfræði og heimspeki. Ekki er þó alltaf talað um „upplýsingu“ þegar vísað er til tímabilsins. Margir tala einnig um öld skynseminnar en þá er gjarnan ...]]></description>
  </item>
  <item>
   <title>Hvað eru hreindýr þung og er það rétt að hreindýr sem lifa norðarlega séu léttari en þau sem lifa sunnar á hnettinum?</title>
   <link>http://www.visindavefur.is/?id=65186</link>
   <pubDate>Tue, 21 May 2013 09:30:11 GMT</pubDate>
   <description><![CDATA[Algeng þyngd hreindýra (Rangifer tarandus), það er karldýra, er að jafnaði í kringum 160-185 kg en kvendýrin eru nokkuð minni eða að jafnaði um 80-120 kg. Að vísu getur stærð hreindýra verið allbreytileg eftir stofnum og deilitegundum en hreindýrum er skipt niður í nokkrar deilitegundir enda lifa þau villt allt í kringum norðurskautið. 

Algeng þyngd karldýra er 160-185 kg en hjá kvendýrum um 80-120 kg. Sumir deilitegundir hreindýra eru hins vegar smávaxnari og léttari. Svonefnd regla Allens s...]]></description>
  </item>
  <item>
   <title>Hvenær hófst kaffidrykkja í heiminum og hvernig breiddist hún út?</title>
   <link>http://www.visindavefur.is/?id=65297</link>
   <pubDate>Fri, 17 May 2013 12:10:00 GMT</pubDate>
   <description><![CDATA[Kaffitré vaxa villt á nokkrum svæðum í Afríku og sú tegund (Coffea arabica) sem fyrst nýttist til kaffigerðar rekur upphafleg heimkynni sín til fjalla í Eþíópíu. Ekki er ólíklegt að þar hafi menn lengi tuggið kaffiber sér til hressingar, en þess verður fyrst vart í Jemen (handan við Rauðahaf) um eða fyrir miðja 15. öld að berjahýði og baunirnar sjálfar, það er fræin, voru þurrkuð og soðin til að gera úr þeim örvandi drykk. Í Jemen hófst líka eiginleg ræktun og nýting plöntunnar og þaðan kom allt...]]></description>
  </item>
  <item>
   <title>Hvaðan koma nafnorðin þórðargleði og þórðarverk?</title>
   <link>http://www.visindavefur.is/?id=64705</link>
   <pubDate>Fri, 17 May 2013 09:34:08 GMT</pubDate>
   <description><![CDATA[Þórbergur Þórðarson skráði ævisögu Árna Þórarinssonar prófasts og kom hún út í sex bindum. Í þriðja bindi, sem kom út 1947, segir Árni frá karli einum sem Þórður hét:Þórður hét maður og bjó á bæ nokkrum í prestakalla mínu. Einn dag á slætti kom hann út á engjar til fólks síns og fékk þá engu orði upp komið fyrir hlátri: „He-he-he-he; he-he-he-he! Nú er það skemmtilegt hjá þeim Norðlingunum. Ég var að lesa Ísafold. Ekki þornað af strái í allt sumar þar fyrir norðan. Öll hey grotnuð niður. Enginn ...]]></description>
  </item>
  <item>
   <title>Hvernig fara vísindamenn að því að mæla og fylgjast með jarðskjálftum á Íslandi?</title>
   <link>http://www.visindavefur.is/?id=65083</link>
   <pubDate>Thu, 16 May 2013 12:30:19 GMT</pubDate>
   <description><![CDATA[Veðurstofa Íslands hefur starfrækt landsnet stafrænna jarðskjálftamæla síðan 1990. Það tók við af neti hliðrænna mæla sem Raunvísindastofnun Háskóla Íslands sá um. Veðurstofan hefur rekið jarðskjálftamæla í Reykjavík allt frá árinu 1925. Á árunum 1954 til 1968 varð fyrsta landsnetið smám saman til með stöðvum á Akureyri, í Vík í Mýrdal, á Kirkjubæjarklaustri, á Eyvindará við Egilsstaði og fyrir mynni Rjúpnagils við Mýrdalsjökul.1 Þessar stöðvar týndu hægt og sígandi tölunni upp úr 1974 þegar nýt...]]></description>
  </item>
  <item>
   <title>Til hvers er frumefnið evrópín (Eu) notað og af hverju er heiti þess dregið af heimsálfunni Evrópu?</title>
   <link>http://www.visindavefur.is/?id=51361</link>
   <pubDate>Thu, 16 May 2013 09:30:32 GMT</pubDate>
   <description><![CDATA[Frumefnið evrópín nefnist europium á ensku. Það hefur sætistöluna 63 í lotukerfinu og efnatáknið Eu. Atómmassi þess er 151,964 g/mól. Frumefnið finnst í náttúrunni og er stöðugt en stöðug frumefni búa yfir minnst einni stöðugri samsætu (e. isotope). Fundur frumefnisins er eignaður franska efnafræðingnum Eugène-Anatole Demarçay (1852-1903). Demarçay grunaði að nýlega uppgötvað frumefni, samarín, væri mengað af óþekktu efni. Hann einangraði efnið árið 1901 og nefndi það evrópín eftir heimsálfunni ...]]></description>
  </item>
  <item>
   <title>Voru geðsjúkdómar jafnalgengir fyrr á tímum eins og núna?</title>
   <link>http://www.visindavefur.is/?id=60841</link>
   <pubDate>Wed, 15 May 2013 12:10:35 GMT</pubDate>
   <description><![CDATA[Geðlæknisfræðin hefur gjörbreyst á síðustu áratugum. Sennilega er tíðni ákveðinna geðsjúkdóma hin sama nú og áður eins og geðklofa og geðhvarfa, en mörg önnur vandamál hafa aukist allverulega. Geðlækningar sinna núna alls konar tilvistarvandamálum, kvíða, fælni og samskiptavandamálum. Þessi vandamál hafa sennilega aukist og breyst og eru nú meðhöndluð á annan hátt en áður. 

Geðlæknisfræðin sinnir auk þess margs konar vandamálum sem menn vissu ekki að væru til fyrir nokkrum áratugum svo sem AD...]]></description>
  </item>
  <item>
   <title>Getið þið útskýrt fyrir mér hvað sin er? Úr hverju eru sinar og hvert er hlutverk þeirra?</title>
   <link>http://www.visindavefur.is/?id=59432</link>
   <pubDate>Wed, 15 May 2013 09:30:00 GMT</pubDate>
   <description><![CDATA[Sin er seigt knippi úr trefjóttum bandvef sem tengir vöðva við bein. Þegar vöðvi dregst saman togar hann í sinina sem togar þá í bein og stuðlar að hreyfingu þess. Stundum tengjast sinar öðru en beini, til dæmis augum, og stuðla að hreyfingu þeirra þegar augnvöðvarnir dragast saman. Í grófum dráttum líkjast sinar liðböndum og vöðvafellum að gerð. Liðbönd tengja saman bein við bein en vöðvafell vöðva við vöðva.

Vefjafræðilega eru sinar knippi úr þéttum reglulegum bandvef sem eru pökkuð inn í s...]]></description>
  </item>
  <item>
   <title>Hver er skýringin á blágrænni slikju á svörtu basaltgjalli?</title>
   <link>http://www.visindavefur.is/?id=15346</link>
   <pubDate>Tue, 14 May 2013 12:45:00 GMT</pubDate>
   <description><![CDATA[Blágræn slikja á svörtu basaltgleri mun stafa af bylgjuvíxlum ljóss sem endurvarpast frá örsmáum kristöllum í glerinu.

Gjallið myndast í eldgosi þegar basaltbráð freyðir í gosopinu og hraðkólnar („frýs“) í basaltgler. Ástæðan er sú að eldfjallagös, einkum vatn, leysast úr bráðinni efst í gosrásinni við þrýstiléttinn og þenjast út þannig að rúmmálið margfaldast og hún freyðir. 

Basaltgjall myndast í eldgosi þegar basaltbráð freyðir í gosopinu og hraðkólnar („frýs“) í basaltgler. Græn slikja...]]></description>
  </item>
 </channel>
</rss>
