Hvað er glerharpa?

Svar

Glerharpan er sérkennilegt hljóðfæri sem fundið var upp af vísinda- og stjórnmálamanninum Benjamin Franklin árið 1761.

Glerharpan á rætur sínar að rekja alla leið til Asíu þar sem spilað var á bæði bolla og skálar úr málmi. Á 15. öld tóku Evrópumenn upp þennan sið, en notuðu fremur glerglös til að framkalla tóna. Spilað var á glösin með því að væta á þeim brúnirnar og renna síðan fingrinum eftir þeim; þannig söng í glösunum. Hægt var að fá fram mismunandi tóna með því að nota misstór glös, eða með því að hafa mismikið vatnsmagn í þeim.

Eitt vandamálið við að spila á glerglös var að hvert glas spilaði aðeins einn tón, svo ef flytja átti tónverk þurfti að nota mörg glös. Í glerhörpu Franklins var aftur á móti mörgum misstórum skálum raðað þannig að þær lágu á hlið; minni skál var inni í stærri skál, sem aftur var sett inn í enn stærri skál og svo framvegis. Ennfremur var hægt að snúa þeim öllum samtímis með því að stíga á fótstig. Undir skálunum var nokkurs konar trog fyllt með vatni, þannig að brúnir skálanna voru sífellt votar. Ekki þurfti að renna fingrinum eftir brúnum skálanna heldur var nóg að halda honum stöðugum en snúa þess í stað skálunum. Við það myndaðist tónn.

Glerharpan varð strax gífurlega vinsælt hljóðfæri, og mörg tónskáld, þar á meðal Mozart og Beethoven, sömdu fyrir það verk.

Á þessari síðu má svo finna sýndarútgáfu af glerhörpu, þar sem lesendur Vísindavefsins geta spreytt sig á að leika á hljóðfærið.

Heimildir og mynd

• Glass harmonica. Encyclopædia Britannica Online.
• Glass harmonica. Wikipedia, frjálsa alfræðiorðabókin.
• Percussion instrument: Idiophones. Encyclopædia Britannica Online.
• Myndin er af Ben Franklin and the armonica.