Hvað er löss?

Svar

Löss er vindborið set sem iðulega hefur myndast við lok ísaldar þegar jöklar hörfuðu og skildu eftir sig mikið af fínkorna bergmylsnu sem sorfist hafði úr berggrunninum. Vindar feyktu setinu langar leiðir og settu það niður í þykkum lögum sem þekja landslagið sem fyrir var. Frægar myndanir eru til dæmis í vestanverðu Kína og miðríkjum Bandaríkjanna.


Löss nálægt Hunyuan í Shanxi-héraði í Kína.
Orðið „löss“ mun vera úr þýsku þar sem það merkti lausan, fínkorna sand. Löss er yfirleitt af þeirri kornastærð sem kallast silt (méla): þvermál korna 0,004-0,06 millimetrar, grófara en leir en fínna en sandur.

Vegna þess að efnið myndaðist við svörfun jökla sýnir það lítil merki efnaveðrunar og samanstendur einkum af kristöllum og kristalbrotum steinda sem einkenna granít og aðrar meginlands-bergtegundir: kvars, feldspat og glimmer. Í Kína og víðar var algengt að mannabústaðir væru grafnir í löss vegna þess hve þykkar myndanirnar eru og auðgrafnar, og í afskekktum sveitum Kína mun fólk enn búa í slíkum manngerðum hellum.

Frekari fróðleikur á Vísindavefum:

• Hverjar eru helstu setgerðir og hvernig myndast setlög á Íslandi?
• Hvað er jökulrof?

Mynd:

• Loess á Wikipedia. Ljósmyndari: Till Niermann. Birt undir Creative Commons og GNU Free Documentation leyfum. Sótt 19. 8. 2009.