Sendu inn spurningu

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=

Árnastofnun - mynd í *Árnarstofnun

Hver er uppruni orðatiltækisins „að komast upp með eitthvað”, og af hverju er sagt „komast upp”?

Ekki er ljóst hversu gamalt orðasambandið komast upp með e-ð er í málinu. Það virðist ekki koma fyrir í fornu máli og dæmi Orðabókar Háskólans eru fremur ung. Þó hefur það verið notað alla síðustu öld.

Sagnarsambandið koma e-u/e-m upp er þekkt í fornu máli í fleiri en einni merkingu. Það getur til dæmis merkt að 'lyfta e-u á hærri stað', 'fá e-n til að standa á fætur; reisa (hús)', 'opna e-ð'.

Bein merking orðasambandsins komast upp með e-ð er að takast að koma einhverjum hlut á hærri stað, til dæmis á hillu, á loft eða upp brekku. Dæmi: „Brekkan var brött en honum tókst að komast alla leið upp með tunnuna.” Í yfirfærðri merkingu er sambandið notað um að leyfast e-ð (óátalið), það er einhverjum tekst að ná fram áformum sínum.

Útgáfudagur

24.4.2001

Spyrjandi

Sigursteinn Rúnarsson

Höfundur

Guðrún Kvaran

prófessor

Tilvísun

Guðrún Kvaran. „Hver er uppruni orðatiltækisins „að komast upp með eitthvað”, og af hverju er sagt „komast upp”?“ Vísindavefurinn, 24. apríl 2001. Sótt 24. september 2018. http://visindavefur.is/svar.php?id=1528.

Guðrún Kvaran. (2001, 24. apríl). Hver er uppruni orðatiltækisins „að komast upp með eitthvað”, og af hverju er sagt „komast upp”? Vísindavefurinn. Sótt af http://visindavefur.is/svar.php?id=1528

Guðrún Kvaran. „Hver er uppruni orðatiltækisins „að komast upp með eitthvað”, og af hverju er sagt „komast upp”?“ Vísindavefurinn. 24. apr. 2001. Vefsíða. 24. sep. 2018. <http://visindavefur.is/svar.php?id=1528>.

Chicago | APA | MLA

Sendu inn spurningu
eða

Vísindadagatalið

Magnús Tumi Guðmundsson

1961

Magnús Tumi Guðmundsson er prófessor í jarðeðlisfræði og deildarforseti Jarðvísindadeildar HÍ. Gos undir jökli og jökulhlaupin sem fylgja hafa verið eitt helsta viðfangsefni Magnúsar.