Sendu inn spurningu

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=

Hver er uppruni hugtaksins heilagur andi?

Að kristnum skilningi er heilagur andi andi Guðs og er uppruna hugtaksins heilagur andi að finna í Biblíunni. Í Gamla testamentinu er litið á anda Guðs eða heilagan anda sem mátt eða kraft frá Guði. Hann er nefndur í sköpunarsögunni: “Andi Guðs sveif yfir vötnunum" (1. Mósebók 1.2) og í einum Davíðssálmi segir: “Fyrir orð Drottins voru himnarnir gjörðir og öll þeirra prýði fyrir anda munns hans." (Sálmur 33.6)



Oftast er í Gamla testamentinu talað um heilagan anda sem kraft sem Guð sendi yfir tilteknar persónur þegar hann kallaði þær til þess að vinna ákveðin verk. Dómararnir í Ísrael eru dæmi um það, til dæmis Debóra sem var kona (Dómarabókin 4. - 5. kap.), Gídeon (Dómarabókin 6. - 8. kap.) og Samson (Dómarabókin 13. - 16. kap.). Konungurinn í Ísrael var smurður og merkti smurningin að andi Drottins var honum gefinn. Í samræmi við það nefndist konungurinn Messías eða hinn smurði Drottins.

Eins fengu spámenn heilagan anda. Þegar Ísraelsþjóðin var herleidd til Babýlon á árunum 586-536 f.Kr. hófu spámenn hennar að endurmeta hugmyndir þjóðarinnar um stöðu sína og hlutverk sem þjóðar. Stofnanirnar sem hún hafði áður tengt anda Guðs, konungdæmið og musterið, voru báðar horfnar. Spámennirnir fengu þjóðina til þess að hætta að horfa til fortíðar og horfa þess í stað til framtíðar, þegar sendiboði Guðs kæmi smurður heilögum anda að leysa alla menn undan viðjum ánauðar syndar og dauða. Hugtakið Messías tók þá að merkja frelsara þjóðarinnar sem ætti eftir að koma.



Nýja testamentið lítur þannig á að þessir spádómar Gamla testamentisins hafi ræst í Jesú. Allt Nýja testamentið er skráð út frá þeirri fullvissu, að Jesús sé hinn fyrirheitni Messías. Og á grundvelli þess játa kristnir menn um Jesú: "Jesús er Kristur, hinn smurði, Messías, sá sem var fylltur anda Drottins og sá sem veitir anda Drottins, heilögum anda, til fylgjenda sinna."

Áður en Jesús gekk út til pínu sinnar hét hann að gefa lærisveinum sínum heilagan anda til þess að hjálpa þeim, fræða þá og styrkja: "Ég mun biðja föðurinn, og hann mun gefa yður annan hjálpara, að hann sé hjá yður að eilífu, anda sannleikans" (Jóhannesarguðspjall 14.16-17). Þessi sannleiksandi á að vitna um Krist í hjörtum lærisveinanna og hvetja þá til vitnisburðar um hann í orðum og verkum.

Í Postulasögunni 2. kapitula er svo greint frá því hvernig þetta fyrirheit rættist. Páll postuli lýsir svo í einu bréfa sinna hvaða ávöxtu heilagur andi geti borið í samfélagi lærisveina Jesú: "Ávöxtur andans er: Kærleiki, gleði, friður, langlyndi, gæska, góðvild, trúmennska, hógværð, bindindi." (Galatabréfið 5.22)

Sem andi Guðs föður og Guðs sonar er Heilagur andi lifandi persóna. Hann gefst okkur í skírninni og endurnýjast í okkur þegar við biðjum og göngum til altaris. Það er heilagur andi sem gerir mönnum kleift að játa Jesú sem Drottin og starfa í nafni hans.

Það eru margar bænir til heilags anda til, m.a. í Sálmabókinni, t.d. sálmar nr. 329-335. Sálmurinn nr. 335 er bæn sem jafnframt lýsir því vel hvernig kristnir menn vilja skilja hlutverk heilags anda:

Guð helgur andi, heyr oss nú,

ó, heyr vér biðjum: Veit oss rétta trú,

huggun hjörtum mæddum

heims í eymda kjörum,

svölun sálum hræddum,

síðast burt er förum.

Streym þú líknarlind.

Þú blessað ljós, ó lýs þú oss

í líknarskjólið undir Jesú kross.

Veit oss hjálp að hlýða

hirði vorum góða

lausnaranum lýða,

lífgjafanum þjóða.

Streym þú líknarlind.

Þú kærleiksandi kveik í sál

þann kærleikseld, er helgi verk og mál,

að í ást og friði

æ vér lifað fáum,

uns að æðsta miði

allir loks vér náum.

Streym þú líknarlind.

Þú huggun æðst í hverri neyð,

oss hjálpa þú og styð í lífi og deyð.

Veit þú að oss eigi

afl og djörfung þrjóti,

er hinn óttalegi

óvin ræðst oss móti.

Streym þú líknarlind.

Guð helgur andi, á hinstu stund

oss hugga þú með von um Jesú fund.

Þá er þrautin unnin,

þá er sigur fenginn,

sælusól upp runnin,

sorg og þrenging engin.

Streym þú líknarlind.
(Lúther; þýð. Helgi Hálfdánarson)

Heimildir:

Einar Sigurbjörnsson: Credo. Kristin trúfræði. Bls. 299-331.

Einar Sigurbjörnsson: Ljós í heimi. Kristin trú og nútíminn. Bls. 119-130.

Mynd af Samson: Biblia.com

Mynd af Jesú: The Marks Collection Gallery

Útgáfudagur

13.2.2003

Spyrjandi

Ólafur Guðmundsson

Höfundur

prófessor í guðfræði við HÍ

Tilvísun

Einar Sigurbjörnsson. „Hver er uppruni hugtaksins heilagur andi?“ Vísindavefurinn, 13. febrúar 2003. Sótt 20. júlí 2018. http://visindavefur.is/svar.php?id=3142.

Einar Sigurbjörnsson. (2003, 13. febrúar). Hver er uppruni hugtaksins heilagur andi? Vísindavefurinn. Sótt af http://visindavefur.is/svar.php?id=3142

Einar Sigurbjörnsson. „Hver er uppruni hugtaksins heilagur andi?“ Vísindavefurinn. 13. feb. 2003. Vefsíða. 20. júl. 2018. <http://visindavefur.is/svar.php?id=3142>.

Chicago | APA | MLA

Sendu inn spurningu
eða

Vísindadagatalið

Rósettusteinninn

Hermenn Napóleons Bónapartes fundu Rósettusteininn í júlí 1799, nálægt egypsku borginni Rosetta sem í dag ber nafnið Rashid. Á steininn er sami texti letraður á þremur mismunandi ritmálum: fornegypsku myndletri eða híeróglýfum, yngra egypsku letri og loks grísku. Steinninn gerði mönnum kleift að ráða egypska myndletrið. Rósettusteinninn er til sýnis í Breska safninu í London.