Sendu inn spurningu

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=

Árnastofnun - mynd í *Árnarstofnun

Hver er uppruni orðatiltækisins að "gera einhverjum skráveifu"?

Orðið skráveifa er gamalt í málinu. Það er kunnugt allt frá því á 14. öld sem viðurnefni Jóns nokkurs Guttormssonar skráveifu en hann var lögmaður norðan og vestan 1361. Um hann var ort og skráð í Flateyjarannál:
Jón skreiddist skjótt

skráveifa hljótt

kamarsaugað út

við ærna sút.
Upprunaleg merking orðsins er óviss en í síðari alda máli er merkingin 'hrekkur, grikkur; tjón' en einnig 'fuglahræða' og niðrandi 'hugleysingi, rola'.

Orðtakið að gera einhverjum skráveifu er þekkt frá 17. öld. Það er notað um að 'gera e-m grikk'. Elstu dæmi benda til þess að skráveifa hafi tengst galdramáli. Til þess benda þessar hendingar úr Bellerofontisrímum frá 18. öld: „gjörði skráveif dækja dimm / djöflaganginn kunni.“

Orðið skrá merkir í fornu máli 'skinn' og veifa er sama orð og sögnin veifa 'sveifla'. Skráveifa var þá líklega upprunalega 'sá sem veifaði skinni'. Svo virðist sem skinni hafi verið veifað við galdraathafnir. Til þess bendir til dæmis orðasambandið veifa héðni um höfuð einhverjum, sem merkir það sama og að gera einhverjum skráveifu en héðinn merkti 'geitarskinn, skinnúlpa'. Galdraathafnir voru oft notaðar til þess að gera einhverjum hrekk.

Útgáfudagur

19.1.2004

Spyrjandi

Sveinn Arnarsson

Höfundur

Guðrún Kvaran

prófessor

Tilvísun

Guðrún Kvaran. „Hver er uppruni orðatiltækisins að "gera einhverjum skráveifu"?“ Vísindavefurinn, 19. janúar 2004. Sótt 20. nóvember 2018. http://visindavefur.is/svar.php?id=3955.

Guðrún Kvaran. (2004, 19. janúar). Hver er uppruni orðatiltækisins að "gera einhverjum skráveifu"? Vísindavefurinn. Sótt af http://visindavefur.is/svar.php?id=3955

Guðrún Kvaran. „Hver er uppruni orðatiltækisins að "gera einhverjum skráveifu"?“ Vísindavefurinn. 19. jan. 2004. Vefsíða. 20. nóv. 2018. <http://visindavefur.is/svar.php?id=3955>.

Chicago | APA | MLA

Sendu inn spurningu
eða

Vísindadagatalið

Ingibjörg V. Kaldalóns

1968

Ingibjörg V. Kaldalóns er lektor í uppeldis- og menntunarfræði við Menntavísindasvið HÍ. Í rannsóknum sínum hefur Ingibjörg einkum beint sjónum að starfsháttum í grunnskólum, velfarnaði nemenda og kennara í skólastarfi og hvernig hagnýta megi rannsóknir jákvæðrar sálfræði í uppeldi og menntastarfi.