Sendu inn spurningu

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=

Getur maður sem er í AB-blóðflokki átt barn í O-flokki?

Svarið við þessari spurningu er jákvætt þrátt fyrir að við fyrstu sýn virðist það ómögulegt.

Þegar talað er um að fólk sé í tilteknum blóðflokki þýðir það í raun að það hafi ákveðnar tegundir mótefnisvaka á rauðum blóðkornum sínum. Fólk í A-flokki hefur A-mótefnavaka, fólk í B-flokki hefur B-mótefnavaka og AB-blóðflokkur einkennist af bæði A- og B-mótefnavökum. Séu menn svo í O-blóðflokki hafa þeir hvorugan mótefnavakann. Um þetta má lesa nánar í svarinu Hvernig verkar blóðflokkakerfið? Hvað þýða stafirnir og plús- og mínusmerkin? eftir Bergþór Björnsson.


Rauð blóðkorn hafa A og/eða B mótefnisvaka, að undanskyldum O-flokkinum.

Þar sem genin sem stýra myndun mótefnavaka A og B eru ríkjandi er nóg að fólk erfi þau frá öðru foreldri sínu til þess að það tilheyri A- eða B-blóðflokki. Þessi gen eru jafnframt jafnríkjandi sem þýðir að hjá einstaklingi með bæði A- og B-gen koma bæði A- og B-mótefnavakar fram og fólkið tilheyrir því AB-blóðflokki. Til þess að vera í O-blóðflokki þarf fólk hins vegar að erfa hið víkjandi O-gen frá báðum foreldrum. Maður í AB-blóðflokki hefur ekki slíkt gen og ætti því undir venjulegum kringumstæðum ekki að geta eignast barn í O-flokki. Nánar má lesa um erfðir ABO-blóðflokkanna í svari Þorsteins Viðhjálmssonar, Getur barn verið í öðrum blóðflokki en foreldrar þess, til dæmis í flokki O ef foreldrar eru bæði í flokki A?

Frá þessari meginreglu er þó sjaldgæf undantekning. Mótefnavakar A og B eru báðir búnir til úr annars konar mótefnavaka, svokölluðum H-mótefnavaka. Þessi forveri (e. precursor) A- og B-mótefnavaka er einnig til staðar á rauðum blóðkornum fólks í O-flokki. Fólk með svokallaða Bombay-svipgerð (nefnt eftir borginni Bombay á Indlandi) hefur aftur á móti enga slíka H-mótefnisvaka og getur því hvorki myndað A-mótefnavaka né B-mótefnavaka jafnvel þótt það ætti samkvæmt arfgerð sinni að gera það. Þetta fólk myndi þess vegna alltaf mælast í O-blóðflokki sama hvaða genasamsætur ABO-blóðflokkakerfisins það erfði frá foreldrum sínum. Sé barn manns í AB-blóðflokki af Bombay-svipgerð væri því hægt að svara upphaflegu spurningunni játandi.

Á þessu er þó einn fyrirvari: Venjulegt fólk í O-flokki hefur H-mótefnavaka, en fólk af Bombay-svipgerð hefur enga slíka vaka. Síðarnefndi hópurinn myndar því mótefni gegn H-mótefnavökum og getur þar af leiðandi ekki þegið blóð frá fólki í O-blóðflokki. Jafnvel þótt fólk af Bombay-svipgerð teljist til O-blóðflokks er ekki þar með sagt að hóparnir tveir séu algjörlega sambærilegir.

Heimildir og Myndir:

Útgáfudagur

14.11.2005

Spyrjandi

Ólöf Guðfinnsdóttir

Höfundar

háskólanemi og starfsmaður Vísindavefsins

Heiða María Sigurðardóttir

doktor í taugavísindum

Tilvísun

Einar Örn Þorvaldsson og Heiða María Sigurðardóttir. „Getur maður sem er í AB-blóðflokki átt barn í O-flokki?“ Vísindavefurinn, 14. nóvember 2005. Sótt 22. febrúar 2017. http://visindavefur.is/svar.php?id=5405.

Einar Örn Þorvaldsson og Heiða María Sigurðardóttir. (2005, 14. nóvember). Getur maður sem er í AB-blóðflokki átt barn í O-flokki? Vísindavefurinn. Sótt af http://visindavefur.is/svar.php?id=5405

Einar Örn Þorvaldsson og Heiða María Sigurðardóttir. „Getur maður sem er í AB-blóðflokki átt barn í O-flokki?“ Vísindavefurinn. 14. nóv. 2005. Vefsíða. 22. feb. 2017. <http://visindavefur.is/svar.php?id=5405>.

Chicago | APA | MLA

Sendu inn spurningu
eða

Vísindadagatalið

Peningar

Peningar gegna mikilvægu hlutverki í nútímahagkerfum. Í einföldum þjóðfélögum fyrr á tímum tíðkuðust vöruskipti. Erlendis tóku menn eftir því að einfaldara er að flytja, geyma og meta gull en t.d. kvikfé. Framfaraskref var tekið þegar yfirvöld tóku að gefa út mynt úr góðmálmi. Myntslátta þekktist á 7. öld f.Kr. Seðlar komu mun síðar til sögunnar, eða á 17. og 18. öld.