Sendu inn spurningu

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=

Árnastofnun - mynd í *Árnarstofnun

Hver eru eiginlega þessi „síðustu forvöð“?

Upprunalega spurningin hljóðaði svona:

Hver eru þessi "síðustu forvöð"? Hvaða forvöð er þá átt við? Hvaðan kemur orðatiltækið "síðustu forvöð" og hvað eru forvöð?

Orðið forvað (hk.) merkir ‘vað undir sjávarhömrum sem aðeins er fært um fjöru’. Einnig er til orðið forvaði (kk.) í sömu merkingu og þekkist það vel þegar í fornu máli. Orðasambandið síðustu forvöð í merkingunni ‘síðasta tækifæri til einhvers; eitthvað er á síðustu stundu’ þekkist þegar snemma á 19. öld. Í Ritmálsskrá Orðabókar Háskólans er elst dæmi úr bréfi frá 1818:

Eg gríp nú í síðustu forvöð að hripa þér pistil þennan.

Bókstafleg merking orðasambandsins er að nú sé síðasta tækifærið til að stikla eða vaða fyrir klett áður en fellur að og leiðin verður ófær. Leiðin að Gróttuvita á Seltjarnarnesi er aðeins fær um fjöru.

Orðasambandið er notað með ýmsum sögnum en alltaf í merkingunni ‘á síðustu stundu’, til dæmis fresta einhverju fram í síðustu forvöð, komið er í síðustu forvöð að gera eitthvað, fá eitthvað í síðustu forvöð og svo framvegis. Einnig er fleirtalan forvöðum notuð þótt ekki sé það jafn algengt. Í Ritmálsskránni er til dæmis þessi heimild úr tímaritinu Andvara frá 1909:

að fá þingmenn nú á síðustu forvöðum til að íhuga mál þetta nokkru nánar.

Bókstafleg merking er að nú sé síðasta tækifærið til að stikla eða vaða fyrir klett áður en fellur að og leiðin verður ófær.

Heimild:

  • Ritmálsskrá Orðabókar Háskólans.

Mynd:

Útgáfudagur

20.8.2018

Spyrjandi

Ólafur Þórður Þórðarson

Höfundur

Guðrún Kvaran

prófessor

Tilvísun

Guðrún Kvaran. „Hver eru eiginlega þessi „síðustu forvöð“?“ Vísindavefurinn, 20. ágúst 2018. Sótt 23. september 2018. http://visindavefur.is/svar.php?id=56878.

Guðrún Kvaran. (2018, 20. ágúst). Hver eru eiginlega þessi „síðustu forvöð“? Vísindavefurinn. Sótt af http://visindavefur.is/svar.php?id=56878

Guðrún Kvaran. „Hver eru eiginlega þessi „síðustu forvöð“?“ Vísindavefurinn. 20. ágú. 2018. Vefsíða. 23. sep. 2018. <http://visindavefur.is/svar.php?id=56878>.

Chicago | APA | MLA

Sendu inn spurningu
eða

Vísindadagatalið

Þórdís Þórðardóttir

1951

Þórdís Þórðardóttir er dósent í uppeldis- og menntunarfræði við Háskóla Íslands. Rannsóknir hennar eru innan mennta,- menningar og kynjafræða.