Sendu inn spurningu

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=

Árnastofnun - mynd í *Árnarstofnun

Af hverju er orðið "ort" komið?

Í heild sinni hljóðar spurningin svona:
Af hverju er orðið "ort" (þ.t) komið? Ef það kemur af því að "yrkja" (n.t) af hverju er þá k-ið dottið út?

Orðmyndin ort er lýsingarháttur þátíðar af sögninni að yrkja. Hún beygist í kennimyndum yrkja – orti – ort. Í gotnesku, eina austurgermanska málinu, má sjá að þátíðin var waurhta, það er í innstöðu var -ht-. Á enn eldra málstigi, indóevrópsku, verður að gera ráð fyrir -kt- í þessari stöðu. Í norrænum málum samlagaðist -ht- og varð -tt- þegar um 900. Ef -tt- fór á eftir samhljóði styttist það í -t-. Þannig varð -tt- í orðmyndinni *orttort þar sem -tt- fór á eftir -r-i. Síðar fór að bera á að -k- skyti sér inn í þátíð og lýsingarhátt þátíðar og slíkar myndir sáust stundum á prenti á öldinni sem leið. Þær teljast ekki rétt stafsettar.

Útgáfudagur

26.4.2007

Spyrjandi

Höskuldur Elefsen

Höfundur

Guðrún Kvaran

prófessor

Tilvísun

Guðrún Kvaran. „Af hverju er orðið "ort" komið?“ Vísindavefurinn, 26. apríl 2007. Sótt 10. desember 2018. http://visindavefur.is/svar.php?id=6610.

Guðrún Kvaran. (2007, 26. apríl). Af hverju er orðið "ort" komið? Vísindavefurinn. Sótt af http://visindavefur.is/svar.php?id=6610

Guðrún Kvaran. „Af hverju er orðið "ort" komið?“ Vísindavefurinn. 26. apr. 2007. Vefsíða. 10. des. 2018. <http://visindavefur.is/svar.php?id=6610>.

Chicago | APA | MLA

Sendu inn spurningu
eða

Vísindadagatalið

Umferðarljós

Fyrstu umferðarljósin voru sett upp við breska þingið í London 9. desember 1868. Ljósunum var handstýrt af lögreglumanni og í þeim voru gaslampar. Vegna gasleka sprungu þau innan við mánuði eftir uppsetningu. Þar með lauk stuttri sögu þeirra. Rafknúin umferðarljós komu síðan fram á 2. áratug 20. aldar.