Sendu inn spurningu

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=

Árnastofnun - mynd í *Árnarstofnun

Hvað merkir 'lon og don' og hvaðan kemur orðasambandið?

Uppruni orðasambandsins lon og don er ókunnur. Elst dæmi um það eru í söfnum Orðabókar Háskólans frá miðri 19. öld. Í skáldsögu Jóns Thoroddsens, Manni og konu, segir prestsfrúin til dæmis við bróður sinn: „þú situr lon og don yfir lestrinum“ og hefði orðasambandið tæplega verið notað hefði það ekki verið vel skiljanlegt lesendum. Merkingin er ‘í sífellu, sleitulaust’. Eldra er orðasambandið að láta lon í merkingunni ‘hætta einhverju’ en um það á Orðabókin elst dæmi frá síðasta hluta 17. aldar. Sögnin að lona þekkist einnig í merkingunni ‘minnka, draga úr’, til dæmis í þessum vísuparti úr Þjóðsögum Ólafs Davíðssonar (II: 197): „Þrautir lona þels um bú / þú ert kona orðin nú.“


Í skáldsögunni Manni og konu segir: "þú situr lon og don yfir lestrinum". Málverkið er af konu að lesa eftir Claude Monet, frá 1872.

Nafnorðið don í orðasambandinu er hugsanlega sama orð og don í merkingunni ‘búnaður; framkoma’, sem þekkist frá 18. öld og er tökuorð úr dönsku dont ‘verk’. Ásgeir Blöndal Magnússon giskar á í Íslenskri orðsifjabók (1989: 120) að orðasambandið lon og don merki þá ‘í hvíld og í starfi’, samanber sögnina að dona við eitthvað ‘linast, hætta við eitthvað.

Mynd:

Útgáfudagur

9.4.2008

Spyrjandi

Ása Hreggviðsdóttir

Höfundur

Guðrún Kvaran

prófessor

Tilvísun

Guðrún Kvaran. „Hvað merkir 'lon og don' og hvaðan kemur orðasambandið?“ Vísindavefurinn, 9. apríl 2008. Sótt 12. desember 2017. http://visindavefur.is/svar.php?id=7336.

Guðrún Kvaran. (2008, 9. apríl). Hvað merkir 'lon og don' og hvaðan kemur orðasambandið? Vísindavefurinn. Sótt af http://visindavefur.is/svar.php?id=7336

Guðrún Kvaran. „Hvað merkir 'lon og don' og hvaðan kemur orðasambandið?“ Vísindavefurinn. 9. apr. 2008. Vefsíða. 12. des. 2017. <http://visindavefur.is/svar.php?id=7336>.

Chicago | APA | MLA

Sendu inn spurningu
eða

Vísindadagatalið

Vindmylla

Vindmyllur eiga uppruna sinn að rekja til Persíu og Kína. Þar var vindorkan einkum notuð til að mala korn og til vatnsveitu. Vindmyllur nú á dögum eru töluvert þróaðri en byggjast á sömu hugmynd. Í vindmyllum sem framleiða rafmagn er vindurinn látinn snúa spöðum á ás sem tengdur er við rafal og hann umbreytir hreyfiorku vindsins í raforku.