Sendu inn spurningu

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=

Hvað er ísöld og hvenær myndast hún?

Ísöld nefnist það þegar loftslag kólnar svo mjög um alla jörðina að jöklar þekja stór svæði sem ella væru auð, bæði á norður- og suðurhveli. Miðað er við að síðasta ísöld hafi hafist fyrir um 2,6 milljón árum (þó jöklar á norðlægum slóðum hafi tekið að vaxa fyrr), og þegar hún var í hámarki náðu heimskautajöklar langt suður í Þýskaland og Bretland; Ísland og landgrunnið var sennilega jökli hulið og í Norður-Ameríku var jökulröndin við vötnin miklu á landamærum Kanada og Bandaríkjanna. Svo mikið vatn var bundið í jöklum að sjávarborð stóð tugum metra neðar en nú.

Á ísaldartímabilum er Jörðin að stórum hluta þakin jöklum sem annars væru ekki til staðar. Myndin er tekin úr alþjóðlegu geimstöðinni og sýnir Greyjökul í Síle.

Ísöldinni lauk fyrir um 10.000 árum. Ekki var hún þó einn fimbulvetur, heldur skiptust á kuldaskeið og hlýskeið — hér á landi eru merki um einar 24 slíkar lotur, þar sem kuldaskeiðin kunna að hafa varað um 100.000 ár en hlýskeiðin mun skemur. Enn skilja menn ekki gerla hvað veldur ísöldum, enda telja sumir að ísöldinni sé ekki lokið og að nú sé hlýskeið sem brátt muni ljúka og nýtt kuldaskeið hefjast. Kenningar um ísaldir telja hátt á annað hundrað, en meðal helstu þátta sem þar koma við sögu eru einkum þessir:

  1. Geislun sólar breytist reglubundið.

  2. Afstaða jarðar og sólar breytist reglubundið — það heitir Milankovic-sveifla.

  3. Efni frá eldgosum, einkum brennisteinn í gosgufum, geta hindrað inngeislun sólarljóssins.

  4. Kerfi hafstrauma getur breyst skyndilega, þannig að hafsvæði eins og Norður-Atlantshaf, sem nú nýtur varma frá suðrænum hafstraumum, gæti breyst á skömmum tíma í íshaf. Ýmsar vísbendingar eru um að Golfstraumurinn hafi einmitt beinst þvert yfir Atlantshafið frá Karíbahafi til Portúgals á kuldaskeiðum ísaldarinnar, en norður í höf á hlýskeiðunum.

  5. Enn fremur eru vísbendingar um að þegar saman fara lítil geislun sólar, óheppileg afstaða jarðar og sólar, og mikil tíðni eldgosa, verði loftslag svo kalt að jafnvel geti leitt til kuldaskeiðs eða ísaldar.

Í jarðsögunni má sjá merki um margar ísaldir, en þó verða þær að teljast til undantekninga þannig að ísöld hefur ríkt tiltölulega mjög stuttan tíma í ævi jarðar.

Mynd:

Útgáfudagur

8.8.2000

Spyrjandi

Jón Sævar Brynjólfsson, f. 1992

Höfundur

Sigurður Steinþórsson

prófessor emeritus

Tilvísun

Sigurður Steinþórsson. „Hvað er ísöld og hvenær myndast hún?“ Vísindavefurinn, 8. ágúst 2000. Sótt 23. september 2017. http://visindavefur.is/svar.php?id=750.

Sigurður Steinþórsson. (2000, 8. ágúst). Hvað er ísöld og hvenær myndast hún? Vísindavefurinn. Sótt af http://visindavefur.is/svar.php?id=750

Sigurður Steinþórsson. „Hvað er ísöld og hvenær myndast hún?“ Vísindavefurinn. 8. ágú. 2000. Vefsíða. 23. sep. 2017. <http://visindavefur.is/svar.php?id=750>.

Chicago | APA | MLA

Sendu inn spurningu
eða

Vísindadagatalið

Vélmenni

Hugmyndin um vélmenni, þ.e. vél í mannslíki, kemur víða fyrir í fornum goðsögum og bókmenntum. Fyrsti nútímaróbotinn kom á markað 1961. Hann nefndist Unimate og var eins konar gervihandleggur, notaður við bílaframleiðslu í verksmiðjum General Motors. Orðið róbot á sér tékkneskar rætur, það kom fyrst fyrir í leikriti eftir rithöfundinn Karel Čapek frá árinu 1920.