Sólin Sólin Rís 06:53 • sest 19:50 í Reykjavík
Tunglið Tunglið Rís 16:41 • Sest 18:16 í Reykjavík
Flóð Flóð Árdegis: 09:17 • Síðdegis: 21:33 í Reykjavík
Fjaran Fjara Árdegis: 03:02 • Síðdegis: 15:30 í Reykjavík
Sólin Sólin Rís 06:53 • sest 19:50 í Reykjavík
Tunglið Tunglið Rís 16:41 • Sest 18:16 í Reykjavík
Flóð Flóð Árdegis: 09:17 • Síðdegis: 21:33 í Reykjavík
Fjaran Fjara Árdegis: 03:02 • Síðdegis: 15:30 í Reykjavík
LeiðbeiningarTil baka

Sendu inn spurningu

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=
Forsíða Náttúruvísindi og verkfræði Jarðvísindi Hvernig eru jökulhlaup flokkuð eftir uppruna?

Flokkun:

16.9.2026
Náttúruvísindi og verkfræði Jarðvísindi

Hvernig eru jökulhlaup flokkuð eftir uppruna?

Magnús Tumi Guðmundsson og Guðrún Larsen

Hægt er að skipta jökulhlaupum í fimm gerðir eftir uppruna:

  1. Hlaup úr jökulstífluðum lónum við jaðar jökuls. Algengast er að þess háttar lón myndist þegar skriðjökull lokar dal sem liggur þvert á meginskriðstefnu jökulsins. Grænalón er gott dæmi.

  2. Hlaup úr lónum sem myndast hafa á yfirborði jökla vegna leysingar. Hlaup af þessu tagi eru oftast mjög lítil.

  3. Hlaup úr lónum við botn jökuls. Yfirleitt myndast slík lón vegna jarðhita. Mörg lón eru af þessu tagi hér á landi, til dæmis Skaftárkatlar og Grímsvötn.

  4. Hlaup vegna eldgosa við botn jökuls. Algengast virðist að bræðsluvatn renni jafnharðan burt frá gosstað. Gos innan Grímsvatnaöskjunnar eru þó undantekning, því að þar getur vatn safnast fyrir undir íshellunni. Verði stórt eldgos undir jökli getur bræðsla orðið ákaflega hröð og valdið stórhlaupi.

  5. Hlaup verða í sprengigosum, oftast í eldkeilum, þegar heit gjóskuflóð renna yfir ís og hjarn í hlíðunum. Þessi tegund hlaupa byrjar oft sem skriða heitra gosefna er breytist í grjótflóð og síðan aurflóð. Slík hlaup hafa til dæmis orðið í byrjun Heklugosa.

Tveir fyrstnefndu flokkarnir tengjast yfirleitt ekki eldvirkni eða jarðhita.

Yfirlitsmynd:
  • Jökulhlaup sem varð í kjölfar Gjálpargossins 1996 eyðilagði brúna yfir Gígjukvísl og rauf þannig hringveginn. Magnús Tumi Guðmundsson: Icelandic Volcanoes. (Sótt 10.09.2026).

Þetta svar er úr bókinni Náttúruvá á Íslandi: Eldgos og jarðskjálftar (2013) og birt með góðfúslegu leyfi. Það er lítillega aðlagað Vísindavefnum.

Höfundar

Magnús Tumi Guðmundsson

Magnús Tumi Guðmundsson

prófessor í jarðeðlisfræði við HÍ

Guðrún Larsen

Guðrún Larsen

jarðfræðingur á Jarðvísindastofnun HÍ

Útgáfudagur

16.9.2026

Spyrjandi

Andrea

Efnisorð

Tilvísun

Magnús Tumi Guðmundsson og Guðrún Larsen. „Hvernig eru jökulhlaup flokkuð eftir uppruna?“ Vísindavefurinn, 16. september 2026, sótt 16. september 2026, https://visindavefur.is/svar.php?id=89717.

Magnús Tumi Guðmundsson og Guðrún Larsen. (2026, 16. september). Hvernig eru jökulhlaup flokkuð eftir uppruna? Vísindavefurinn. https://visindavefur.is/svar.php?id=89717

Magnús Tumi Guðmundsson og Guðrún Larsen. „Hvernig eru jökulhlaup flokkuð eftir uppruna?“ Vísindavefurinn. 16. sep. 2026. Vefsíða. 16. sep. 2026. <https://visindavefur.is/svar.php?id=89717>.

Chicago | APA | MLA

Tengd svör á Vísindavefnum

Skoða öll nýjustu svörin

Þessi síða notar vafrakökur Nánari upplýsingar

Ég samþykki

Senda grein til vinar

=

Hvernig eru jökulhlaup flokkuð eftir uppruna?
Hægt er að skipta jökulhlaupum í fimm gerðir eftir uppruna:

  1. Hlaup úr jökulstífluðum lónum við jaðar jökuls. Algengast er að þess háttar lón myndist þegar skriðjökull lokar dal sem liggur þvert á meginskriðstefnu jökulsins. Grænalón er gott dæmi.

  2. Hlaup úr lónum sem myndast hafa á yfirborði jökla vegna leysingar. Hlaup af þessu tagi eru oftast mjög lítil.

  3. Hlaup úr lónum við botn jökuls. Yfirleitt myndast slík lón vegna jarðhita. Mörg lón eru af þessu tagi hér á landi, til dæmis Skaftárkatlar og Grímsvötn.

  4. Hlaup vegna eldgosa við botn jökuls. Algengast virðist að bræðsluvatn renni jafnharðan burt frá gosstað. Gos innan Grímsvatnaöskjunnar eru þó undantekning, því að þar getur vatn safnast fyrir undir íshellunni. Verði stórt eldgos undir jökli getur bræðsla orðið ákaflega hröð og valdið stórhlaupi.

  5. Hlaup verða í sprengigosum, oftast í eldkeilum, þegar heit gjóskuflóð renna yfir ís og hjarn í hlíðunum. Þessi tegund hlaupa byrjar oft sem skriða heitra gosefna er breytist í grjótflóð og síðan aurflóð. Slík hlaup hafa til dæmis orðið í byrjun Heklugosa.

Tveir fyrstnefndu flokkarnir tengjast yfirleitt ekki eldvirkni eða jarðhita.

Yfirlitsmynd:
  • Jökulhlaup sem varð í kjölfar Gjálpargossins 1996 eyðilagði brúna yfir Gígjukvísl og rauf þannig hringveginn. Magnús Tumi Guðmundsson: Icelandic Volcanoes. (Sótt 10.09.2026).

Þetta svar er úr bókinni Náttúruvá á Íslandi: Eldgos og jarðskjálftar (2013) og birt með góðfúslegu leyfi. Það er lítillega aðlagað Vísindavefnum....