Sólin Sólin Rís 06:14 • sest 20:46 í Reykjavík
Tunglið Tunglið Rís 07:08 • Sest 08:42 í Reykjavík
Flóð Flóð Árdegis: 12:07 • Síðdegis: 24:46 í Reykjavík
Fjaran Fjara Árdegis: 06:01 • Síðdegis: 18:04 í Reykjavík
Sólin Sólin Rís 06:14 • sest 20:46 í Reykjavík
Tunglið Tunglið Rís 07:08 • Sest 08:42 í Reykjavík
Flóð Flóð Árdegis: 12:07 • Síðdegis: 24:46 í Reykjavík
Fjaran Fjara Árdegis: 06:01 • Síðdegis: 18:04 í Reykjavík
LeiðbeiningarTil baka

Sendu inn spurningu

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=
Forsíða Hugvísindi Málvísindi: íslensk Hvað er dá og læti hjá þeim sem hafa dálæti á einhverjum?

Flokkun:

10.4.2026
Hugvísindi Málvísindi: íslensk

Hvað er dá og læti hjá þeim sem hafa dálæti á einhverjum?

Guðrún Kvaran

Upprunalega hljóðaði spurningin svona:
Hvað þýðir orðasambandið að hafa mikið dálæti á?

Orðið dálæti er einkum notað í sambandinu að hafa dálæti á einhverjum ‘þykja vænt um einhvern, meta einhvern mikils’. Dá- er forliður sem getur verið bæði jákvæðrar og neikvæðrar merkingar. Í jákvæðri merkingu er hann til dæmis í lýsingarorðinu dágóður ‘einkar góður, allgóður’, nafnorðinu dálæti og sögninni að dásama ‘lofa, vegsama’. Þá má benda á skyldleika við sögnina að dá ‘vera hrifinn af, vegsama, hrósa’. Í neikvæðri merkingu má nefna lýsingarorðið dálegur ‘illur, vesæll’ (Ásgeir Blöndal Magnússon, 1989:103).

Læti hefur fleiri en eina merkingu: ‘hegðun, framferði, látæði; hávaði, ólæti’ (Íslensk orðabók, 2002:944). Vel má hugsa sér að með dálæti á einhverjum sé átt við að kunna að meta hegðun eða framferði einhvers.

Heimildir og mynd:

Höfundur

Guðrún Kvaran

Guðrún Kvaran

prófessor

Útgáfudagur

10.4.2026

Spyrjandi

Ernir

Efnisorð

Tilvísun

Guðrún Kvaran. „Hvað er dá og læti hjá þeim sem hafa dálæti á einhverjum?“ Vísindavefurinn, 10. apríl 2026, sótt 10. apríl 2026, https://visindavefur.is/svar.php?id=88482.

Guðrún Kvaran. (2026, 10. apríl). Hvað er dá og læti hjá þeim sem hafa dálæti á einhverjum? Vísindavefurinn. https://visindavefur.is/svar.php?id=88482

Guðrún Kvaran. „Hvað er dá og læti hjá þeim sem hafa dálæti á einhverjum?“ Vísindavefurinn. 10. apr. 2026. Vefsíða. 10. apr. 2026. <https://visindavefur.is/svar.php?id=88482>.

Chicago | APA | MLA

Tengd svör

Skoða öll nýjustu svörin

Þessi síða notar vafrakökur Nánari upplýsingar

Ég samþykki

Senda grein til vinar

=

Hvað er dá og læti hjá þeim sem hafa dálæti á einhverjum?
Upprunalega hljóðaði spurningin svona:

Hvað þýðir orðasambandið að hafa mikið dálæti á?

Orðið dálæti er einkum notað í sambandinu að hafa dálæti á einhverjum ‘þykja vænt um einhvern, meta einhvern mikils’. Dá- er forliður sem getur verið bæði jákvæðrar og neikvæðrar merkingar. Í jákvæðri merkingu er hann til dæmis í lýsingarorðinu dágóður ‘einkar góður, allgóður’, nafnorðinu dálæti og sögninni að dásama ‘lofa, vegsama’. Þá má benda á skyldleika við sögnina að dá ‘vera hrifinn af, vegsama, hrósa’. Í neikvæðri merkingu má nefna lýsingarorðið dálegur ‘illur, vesæll’ (Ásgeir Blöndal Magnússon, 1989:103).

Læti hefur fleiri en eina merkingu: ‘hegðun, framferði, látæði; hávaði, ólæti’ (Íslensk orðabók, 2002:944). Vel má hugsa sér að með dálæti á einhverjum sé átt við að kunna að meta hegðun eða framferði einhvers.

Heimildir og mynd:

...