Sendu inn spurningu

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=

Hvað eru gusthlaup, sem nú er verið að vara við vegna gossins í Eyjafjallajökli?

Í eldgosum geta myndast svonefnd gjóskuhlaup. Þá rennur brennandi heit gjóska niður hlíðar eldfjallsins á miklum hraða í stað þess að rjúka upp í loftið.

Gjóskuhlaup verða þegar kvika sem kemur upp í eldgosum sundrast. Gös í kvikunni og utanaðkomandi kæling vegna vatns valda sundrunni. Ef gosmökkur frá eldstöð er þyngri en andrúmsloftið getur hann ekki stigið til himins. Þess í stað fellur hann saman og myndar gjóskuhlaup. Gjóskan ferðast þá yfirleitt eins og vatn eftir yfirborðinu. Algengur hraði hennar er 100-150 km/klst. Þessi lýsing á við ef í hlaupunum er mikið af gjósku en lítið af gasi.

Afsteypur fólks sem fórst í borginni Pompei vegna gusthlaups þegar Vesúvíus gaus árið 79.

Önnur tegund gjóskuhlaupa hafa hins vegar verið nefnd gusthlaup eins og spyrjandi spyr sérstaklega um. Í þeim er lítið af gjósku en mikið af gasi. Um þess háttar hlaup segir í svari Ármanns Höskuldssonar við spurningunni Hvers konar eldgos lagði Pompei í rúst?:Slík gjóskuhlaup hafa verið nefnd gusthlaup og þau eru ólík fyrri tegundinni á þann hátt að þau geta farið yfir holt og hæðir. Rennsli gusthlaupanna stjórnast því síður af landslagi.

Eitt frægasta gusthlaup sögunnar kom úr Pompei þegar Vesúvíus gaus árið 79.

Hægt er að lesa meira um gusthlaup í fyrrnefndu svari Ármanns en þetta svar byggir einmitt á því.

Frekari fróðleikur á Vísindavefnum:Hvað getur þú sagt mér um peléeísk og plínísk eldgos?

Hvaða eldgos hefur valdið mestum hamförum?

Mynd:

Úr svarinu Hvers konar eldgos lagði Pompei í rúst?

Útgáfudagur

5.5.2010

Spyrjandi

Hörður Bragason, Ritstjórn

Höfundur

Tilvísun

JGÞ. „Hvað eru gusthlaup, sem nú er verið að vara við vegna gossins í Eyjafjallajökli?“ Vísindavefurinn, 5. maí 2010. Sótt 24. júlí 2017. http://visindavefur.is/svar.php?id=10088.

JGÞ. (2010, 5. maí). Hvað eru gusthlaup, sem nú er verið að vara við vegna gossins í Eyjafjallajökli? Vísindavefurinn. Sótt af http://visindavefur.is/svar.php?id=10088

JGÞ. „Hvað eru gusthlaup, sem nú er verið að vara við vegna gossins í Eyjafjallajökli?“ Vísindavefurinn. 5. maí. 2010. Vefsíða. 24. júl. 2017. <http://visindavefur.is/svar.php?id=10088>.

Chicago | APA | MLA

Sendu inn spurningu
eða

Vísindadagatalið

Tannbursti

Tannburstanotkun náði ekki útbreiðslu í Evrópu fyrr en á 17. og 18. öld og fyrsti fjöldaframleiddi tannburstinn kom á markað í Bretlandi í kringum 1780. Fyrr á tímum notuðu menn m.a. litlar trjágreinar til tannhreinsunar. Fyrsti tannburstinn með nælonhárum kom á markað árið 1938, en áður voru notuð dýrahár í burstana. Tannburstun hefur að sjálfsögðu valdið straumhvörfum í tannheilsu manna.