Sendu inn spurningu

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=

Hvað heita tungl Júpíters, hvað eru þau þung, hvað eru þau stór og hvað eru þau mörg?

Samkvæmt nýjustu upplýsingum (árið 2002) ganga að minnsta kosti 61 tungl umhverfis stærstu reikistjörnu sólkerfisins, Júpíter. Tunglin skiptast í tvo hópa, óregluleg og regluleg. Óreglulegu tunglin eru að minnsta kosti 31. Af þeim eru 25 í um tuttugu milljón kílómetra fjarlægð frá Júpíter og hafa brautarhalla nærri 150 til 160 gráður, sem þýðir að brautarhreyfing þeirra er í öfuga átt um plánetuna miðað við hreyfingu hennar. Fimm óreglulegu tunglanna eru í um 11.000.000 kílómetra fjarlægð frá Júpíter og braut þeirra hallar um 30 gráður, sem þýðir að þau hreyfast í sömu átt og plánetan gengur um sól. Eitt óreglulegt tungl fellur ekki inn í þessa hópa. Það gengur í sömu átt og plánetan, er í um sjö milljón kílómetra fjarlægð og brautinni hallar 45 gráður. Talið er líklegt að óreglulegu tunglin hafi upprunalega verið smástirni sem Júpíter fangaði einhvern tímann í árdaga sólkerfisins.

Reglulegu tunglin eru átta talsins. Þau sveima öll á reglulegum hringlaga brautum umhverfis Júpíter og brautunum hallar lítið. Öll eru þau í innan við tveggja milljón km fjarlægð frá plánetunni og hafa líklega myndast á svipuðum tíma og hún.

Fjögur innstu tunglin hafa veikt þyngdarsvið og missa þess vegna frá sér efni þegar litlir loftsteinar rekast á þau. Efnið sem þannig fellur til fer í þunna hringinn umhverfis Júpíter.

Fjögur ytri tunglin í hópi reglulegu tunglanna eru kennd við Galíleó og eru langstærstu tungl Júpíters. Um Galíleótunglin og fleiri tungl má lesa nánar í svari sama höfundar við spurningunni: Hvað er einkennandi fyrir tungl Júpíters, sérstaklega Kallistó, Ganýmedes, Íó og Evrópu?

Eitt tunglanna, S/1975 J1, týndist og fannst svo aftur árið 2000 og var þá til bráðabirgða nefnt S/2000 J1. Númeraheiti tunglanna eru til bráðabirgða. Hér fyrir neðan er tafla þar sem sjá má stærð tunglanna, massa, fjarlægð, hver uppgötvaði þau og hvenær.

TunglNr.Radíus (km)Massi (kg)Fjarlægð (km)Uppgötvað afÁrið
MetísXVI209,56?*1016127.969Stephen Synnott1979
AdrasteaXV12,5x10
x7,5
1,91*1016128.971Jewitt-Danielson1979
AmalþeaV135x84
x75
7,17*1018181.300Edward Barnard1892
ÞebaXIV55x457,77*1017221.895Stephen Synnott1979
ÍóI1,8158,94*1022421.600Galíleó Galílei1610
EvrópaII1,5694,80*1022670.900Galíleó Galílei1610
GanýmedesIII2,6311,48*10231.070.000Galíleó Galílei1610
KallistóIV2,4001,08*10231.883.000Galíleó Galílei1610
S/1975J1
S/2000J1
 4?7.435.000Sheppard o.fl2000
LedaXIII85,68*101511.094.000Charles Kowal1974
HimalíaVI939,56*101811.480.000Charles Perrine1904
LýsiþeaX187,77*101711.720.000Seth Nicholson1938
ElaraVII387,77*101711.737.000Charles Perrine1905
S/2000J11 2?12.654.000Sheppard o.fl2000
S/2000J10 1,9?20.375.000Sheppard o.fl2000
S/2000J3 2,6?20.733.000Sheppard o.fl2000
S/2000J5 2,2?21.019.000Sheppard o.fl2000
S/2000J7 3,4?21.162.000Sheppard o.fl2000
AnankeXII153,82*101621.200.000Seth Nicholson1951
S/2000J9 2,5?21.734.000Sheppard o.fl2000
S/2000J4 1,6?21.948.000Sheppard o.fl2000
KarmeXI209,56*101622.600.000S. Nicholson1938
S/2000J6 1,9?22.806.000Sheppard o.fl2000
ParsífeVIII251,91*101723.500.000PhilipMelotte1908
S/2000J8 2,7?23.521.000Sheppard o.fl2000
SínópaIX187,77*101623.700.000Seth Nicholson1914
S/2000J2 2,6?24.164.000Sheppard o.fl2000
S/1999J1 2,4?24.296.000Spacewatch1999
S/2001J1 2?23.776.000Sheppard o.fl2001
S/2001J2 2?20.841.000Sheppard o.fl2001
S/2001J3 2?21.324.000Sheppard o.fl2001
S/2001J4 1,5?23.317.000Sheppard o.fl2001
S/2001J5 1?23.515.000Sheppard o.fl2001
S/2001J6 1 ?22.877.000Sheppard o.fl2001
S/2001J7 1,5?20.997.000Sheppard o.fl2001
S/2001J8 1?20.712.000Sheppard o.fl2001
S/2001J9 1?20.816.000Sheppard o.fl2001
S/2001J10 1?18.978.000Sheppard o.fl2001
S/2001J11 1,5?23.401.000Sheppard o.fl2001

Heimildir:

Útgáfudagur

28.5.2002

Spyrjandi

Einar Freyr, fæddur 1990

Höfundur

Sævar Helgi Bragason

nemi í stjarneðlisfræði

Tilvísun

Sævar Helgi Bragason. „Hvað heita tungl Júpíters, hvað eru þau þung, hvað eru þau stór og hvað eru þau mörg?“ Vísindavefurinn, 28. maí 2002. Sótt 22. nóvember 2017. http://visindavefur.is/svar.php?id=2428.

Sævar Helgi Bragason. (2002, 28. maí). Hvað heita tungl Júpíters, hvað eru þau þung, hvað eru þau stór og hvað eru þau mörg? Vísindavefurinn. Sótt af http://visindavefur.is/svar.php?id=2428

Sævar Helgi Bragason. „Hvað heita tungl Júpíters, hvað eru þau þung, hvað eru þau stór og hvað eru þau mörg?“ Vísindavefurinn. 28. maí. 2002. Vefsíða. 22. nóv. 2017. <http://visindavefur.is/svar.php?id=2428>.

Chicago | APA | MLA

Sendu inn spurningu
eða

Vísindadagatalið

Loftsteinar

Aragrúi grjót- eða málmhnullunga er á sveimi um geiminn. Geimgrýtið kemur m.a. úr smástirnabelti sem er á milli Mars og Júpíters en líka úr halastjörnum. Þegar þessir steinar og ísagnir rekast á lofthjúp jarðar nefnast þeir loftsteinar. Líklega ná um 500 loftsteinar til jarðar á hverjum degi en fæstir þeirra finnast.