Sendu inn spurningu

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=

Hvað munu margir búa á jörðinni árið 2050?

Svokallaðar mannfjöldaspár eða fólksfjöldaspár (e. population projections) eru notaðar til þess að spá fyrir um hversu margir koma til með að lifa á jörðinni í framtíðinni. Slíkar spár eru nauðsynlegar til dæmis til þess að í tíma sé hægt að leita lausna við þeim vandamálum sem fylgja fólksfjölgun, svo sem nýtingu náttúruauðlinda og hvernig mannkynið eigi að hafa í sig og á.

Margar alþjóðastofnanir, svo sem Sameinuðu þjóðirnar og Alþjóðabankinn, hafa sérfræðinga á sínum snærum sem framreikna mannfjöldann í heiminum öllum. Það er þó ekki síður mikilvægt að reyna að átta sig á því hvernig mannkynið muni dreifast um jörðina í framtíðinni. Því eru líka gerðar fólksfjöldaspár fyrir afmörkuð svæði, til dæmis heimsálfur eða þróunarlöndin sem heild.

Staðbundnar stofnanir, eins og til dæmis hagstofur einstakra landa, gera fólksfjöldaspár fyrir viðkomandi land en einnig er gjarnan reynt að spá fyrir um þróun afmarkaðra hópa eða svæða innan landa. Sem dæmi má nefna að skoðað er hver er líkleg þróun meðal þjóðarbrota eða menningarhópa innan sama lands, hvernig fólki muni fjölga eða fækka í mismunandi landshlutum og hvernig aldurssamsetning getur orðið (svo sem hvað gera megi ráð fyrir mörgum undir 15 ára aldri eða yfir 65 ára).

Mannfjöldaspár byggjast á ákveðnum forsendum um frjósemi, það er að segja hversu mörg börn má ætla að hver kona eignist að meðaltali, og dánartíðni þar sem gengið er út frá lengd meðalævi. Ef verið er að skoða minni einingar en jörðina í heild þarf einnig að taka tillit til búferlaflutninga milli landa og jafnvel innan sama lands. Út frá þróun undanfarinna ára er síðan reynt að áætla hvernig frjósemi, dánartíðni og búferlaflutningar muni þróast á næstu árum og áratugum. Þó er erfitt er að gera öruggar mannfjöldaspár langt fram í tímann þar sem smávægilegar breytingar á forsendum geta breytt tölum um framreiknaðan mannfjölda mjög mikið.

Þar sem enginn veit í rauninni hvernig frjósemi og dánartíðni verða í framtíðinni, hafa stofnanir eins og Sameinuðu þjóðirnar brugðið á það ráð að gefa út fleiri en eina mannfjöldaspá þar sem gengið er út frá mismunandi forsendum. Sameinuðu þjóðirnar gefa þannig út fjórar mismundandi útgáfur af fólksfjöldaspá sem byggja á mismunandi forsendum um þróun frjósemi.

Í eftirfarandi töflu má sjá hvernig mismunandi forsendur fyrir þróun frjósemi leiða til mismunandi niðurstaðna (skoða má forsendurnar í hverju tilfelli fyrir sig á heimasíðu Sameinuðu þjóðanna).

ÁrMiðgildi
(000)
Há frjósemi
(000)
Lág
frjósemi
(000)
Núverandi
frjósemi
haldist óbreytt
(000)
20006.070.5816.070.5816.070.5816.070.581
20257.851.4558.346.8387.334.2378.585.639
20508.918.72410.633.442 7.408.57312.753.513

Ef gengið er út frá miðgildinu þá gerir spá Sameinuðu þjóðanna ráð fyrir því að jarðarbúar verið tæplega 7,8 milljarðar árið 2025 og rúmlega 8,9 milljarðar árið 2050. Það er fjölgun um meira en 2,8 milljarða frá því sem er í dag. Þrátt fyrir það hefur hægst á fólksfjölgun í heiminum á undanförnum árum. Á tímabilinu 1965-1970 fjölgaði jarðarbúum um 2% árlega og er það örasta fjölgun sem mælst hefur. Síðan þá hefur dregið úr árlegri fólksfjölgun og er áætlað að á tímabilinu 2000-2005 fjölgi „aðeins“ um 1,2% árlega. Sérfræðingar gera ráð fyrir því að enn dragi úr fólksfjölgun þegar líður á 21. öldina og um miðja öldina verði árleg fjölgun komin niður í um 0,5% eða svipað því sem hún var snemma á 19. öld.

Ef við skoðum hvernig sérfræðingar gera ráð fyrir að fólksfjöldaþróunin verði í hverri heimsálfu fyrir sig næstu 50 árin og miðum áfram við miðgildi kemur í ljós að gert er ráð fyrir að íbúum fjölgi í öllum heimsálfunum nema Evrópu. Gert er ráð fyrir að Asíubúar einir geti verið tæplega fimm og hálfur milljarður eða jafn margir og allir jarðarbúar voru upp úr 1990.

Heimsálfa2000
(000)
2025
(000)
2050
(000)
Afríka793.621
(13,2%)
1.292.085
(16,4%)
1.803.298
(20.2%)
Asía3.679.737
(60,6%)
4.742.232
(60,7%)
5.222.058
(58,6%)
Mið- og S-Ameríka520.229
(8,6%)
686.857
(8,7%)
767.685
(8,6%)
N-Ameríka315.915
(5,2%)
394.312
(5,08%)
447.931
(5,0%)
Evrópa727.986
(12,0%)
696.036
(8,8%)
631.938
(7,1%)
Eyjaálfa31.045
(0,5%)
39.933
(0,5%)
45.815
(0,5%)

Eins og taflan sýnir breytast hlutföllin milli heimsálfanna aðeins og á það sérstaklega við um Afríku og Evrópu. Árið 2000 voru Afríkubúar um 13% mannkyns og Evrópubúar um 12% en hálfri öld seinna er gert ráð fyrir því að um 20,2% mannkyns muni búa í Afríku en einungis 7,1% í Evrópu.

Að lokum getum við skoðað hvernig mannfjöldaspá fyrir Ísland lítur út en hana má nálgast á heimasíðu Hagstofunnar. Þar er reyndar aðeins sýnd spá til ársins 2045 en ekki til 2050 eins og á heimasíðu Sameinuðu þjóðanna. Miðað við þær forsendur sem Hagstofan gefur sér varðandi frjósemi, meðalævi og búferlaflutninga er áætlað að Íslendingar nái því að verða 300.000 árið 2008, verði orðnir 334.762 árið 2025 og 353.416 árið 2045.

Heimildir:

Útgáfudagur

19.2.2003

Spyrjandi

Þórður Sævar Jónsson, f. 1989

Höfundur

Emilía Dagný Sveinbjörnsdóttir

landfræðingur og starfsmaður Vísindavefsins

Tilvísun

Emilía Dagný Sveinbjörnsdóttir. „Hvað munu margir búa á jörðinni árið 2050?“ Vísindavefurinn, 19. febrúar 2003. Sótt 24. september 2017. http://visindavefur.is/svar.php?id=3151.

Emilía Dagný Sveinbjörnsdóttir. (2003, 19. febrúar). Hvað munu margir búa á jörðinni árið 2050? Vísindavefurinn. Sótt af http://visindavefur.is/svar.php?id=3151

Emilía Dagný Sveinbjörnsdóttir. „Hvað munu margir búa á jörðinni árið 2050?“ Vísindavefurinn. 19. feb. 2003. Vefsíða. 24. sep. 2017. <http://visindavefur.is/svar.php?id=3151>.

Chicago | APA | MLA

Sendu inn spurningu
eða

Vísindadagatalið

Röntgengeisli

Röntgengeislar eru rafsegulgeislun með afar lítilli bylgjulengd og hárri tíðni. Þeir draga nafn sitt af þýska eðlisfræðingnum Wilhelm Röntgen (1845–1923) sem uppgötvaði þá fyrstur. Notkun röntgengeisla til sjúkdómsgreiningar og meðferðar í læknisfræði varð fljótt að sérgrein innan læknisfræðinnar. Fyrsta eiginlega röntgenmyndin var tekin 22. desember 1895. Hún er af hendi Önnu Berthu, konu Röntgens.