Sendu inn spurningu

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=

doktor.is

Hvað er sólstingur?

Í svari Stefáns B. Sigurðssonar við spurningunni Hver eru áhrif hita og kulda á mannslíkamann? kemur fram að ef líkamshiti okkar (body temperature) hækkar er ástæðan yfirleitt of mikil varmaframleiðsla (of mikið um efnahvörf) eða að varmi (heat) berst inn í okkur frá umhverfinu.

Líkaminn getur reynt að koma í veg fyrir hitahækkunina með því að auka blóðflæði til húðar og útlima, en við það tapast varmi úr líkamanum, og/eða auka svitamyndunina eða bleyta húðina á einhvern annan hátt þannig að meira gufi upp frá okkur og varmi tapist.

Sólstingur eða hitaslag er skyndileg örmögnun vegna þess að líkamshitinn er orðinn of hár. Orsökin getur til dæmis verið sterkt sólskin eða hár lofthiti. Þá verður truflun í kælikerfi líkamans sem nær ekki að kæla sig með því að svitna. Húðin er því oftast heit og þurr og við svitnum ekki lengur. Í sumum tilvikum getur húðin þó virst nokkuð svöl vegna þess að æðar rétt undir húðinni dragast saman og of heitt blóð líkamans berst ekki til yfirborðsins. Afleiðingin er hækkandi líkamshiti sem hefur í för með sér að heilafrumur deyja en það getur leitt til krampa, meðvitundarleysis og jafnvel dauða.

Stundum er gerður greinarmunur á sólsting og hitaslagi. Einkenni og afleiðingar eru þær sömu en aðstæður sem leiða til þeirra svolítið ólíkar. Yfirleitt er talað um sólsting þegar höfuðið er óvarið fyrir sterkum geislum sólar. Þeir eða varminn frá þeim komast að heilanum inn um augun og í gegnum höfuðkúpuna og því er mikilvægt að verja sig gegn sterkri sólargeislun með því að bera ljóst höfuðfat og sólgleraugu.

Oftast er talað um hitaslag frekar en sólsting þegar lofthiti er hár og raki mikill. Þá nær svitinn ekki að gufa upp af húðinni, okkur tekst ekki að kæla okkur og líkamshitinn hækkar með ófyrirsjáanlegum afleiðingum. Af þessum sökum getur verið hættulegt að reyna mikið á sig líkamlega í mjög heitu og röku loftslagi.

Komi einkenni hitaslags fram er mikilvægt að að kæla viðkomandi eins fljótt og kostur er, til dæmis með því að koma honum á svalan, skuggsælan stað og setja kalt vatn eða jafnvel ísvatn á húðina.

Á Vísindavefnum má finna fleiri svör um svita og kælikerfi líkamans, til dæmis:

Heimildir, mynd og frekari fróðleikur:

Útgáfudagur

29.9.2003

Spyrjandi

Anna Margrét Smáradóttir
Friðjón Elli Hafliðason

Höfundur

Tilvísun

Þuríður Þorbjarnardóttir. „Hvað er sólstingur? “ Vísindavefurinn, 29. september 2003. Sótt 24. október 2017. http://visindavefur.is/svar.php?id=3762.

Þuríður Þorbjarnardóttir. (2003, 29. september). Hvað er sólstingur? Vísindavefurinn. Sótt af http://visindavefur.is/svar.php?id=3762

Þuríður Þorbjarnardóttir. „Hvað er sólstingur? “ Vísindavefurinn. 29. sep. 2003. Vefsíða. 24. okt. 2017. <http://visindavefur.is/svar.php?id=3762>.

Chicago | APA | MLA

Sendu inn spurningu
eða

Vísindadagatalið

Gítar

Gítar er strengjahljóðfæri, yfirleitt með sex strengi sem leikið er á með fingrum eða nögl. Hægt er að rekja uppruna nútímagítars til Spánar á 16. öld en þar þróaðist hann m.a. fyrir áhrif araba. Í klassískum spænskum gítar eru strengirnir nú á dögum yfirleitt úr næloni. Rafmagnsgítarar komu fyrst fram á sjónarsviðið um 1930.