Sólin Sólin Rís 03:57 • sest 23:09 í Reykjavík
Tunglið Tunglið Rís 00:00 • Sest 00:00 í Reykjavík
Flóð Flóð Árdegis: 05:34 • Síðdegis: 17:59 í Reykjavík
Fjaran Fjara Árdegis: 11:41 • Síðdegis: 24:19 í Reykjavík
Sólin Sólin Rís 03:57 • sest 23:09 í Reykjavík
Tunglið Tunglið Rís 00:00 • Sest 00:00 í Reykjavík
Flóð Flóð Árdegis: 05:34 • Síðdegis: 17:59 í Reykjavík
Fjaran Fjara Árdegis: 11:41 • Síðdegis: 24:19 í Reykjavík
LeiðbeiningarTil baka

Sendu inn spurningu

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=

Hvernig stendur á því að vatn fossar stöðugt af efstu fjallsbrúnum?

Sigurður Steinþórsson

Spurningin í heild sinni hljóðaði svona:
Hvernig stendur á því að vatn fossar stöðugt af efstu fjallsbrúnum? Hvaðan kemur það og hvaða kraftar eru að verki?
Í sjálfsævisögu sinni, Surely You're Joking, Mr. Feynman (Þér getur ekki verið alvara, hr. Feynman) segir hinn frægi eðlisfræðingur Richard Feynman eftirfarandi sögu. Þegar hann var fimm ára eða svo var honum gefinn upptrekktur bíll. Faðir hann spurði: „Hvað fær bílinn til að keyra?“ og drengur svaraði: „Fjöðrin.“ „En hvaðan fær fjöðrin kraftinn?“ spurði pabbinn. „Ég trekki hana upp,“ svaraði Richard litli. „En hvaðan færð þú orkuna til að trekkja hana upp?“ „Úr matnum, til dæmis kýrkjötinu sem við borðum.“ „En hvaðan fær kýrin þá orkuna?“ „Úr grasinu.“ „Hvaðan fær grasið orkuna?“ „Úr sólinni,“ svaraði snáðinn og sá gamli hrópaði: „Einmitt – orkan sem knýr bílinn þinn er frá sólinni!“

Og við spurningunni um það hvað knýi eilíft rennsli fossanna er svarið hið sama: orka sólarinnar. Nánast öll ferli jarðarinnar eru hringrásir, og það á ekki síst við um vatnið. Í sem stystu máli veldur sólarorka uppgufun úr sjónum, rakinn berst með andrúmsloftinu inn yfir landið þar sem hann fellur til jarðar sem rigning eða snjór. Þaðan rennur vatnið aftur til sjávar, ýmist eftir yfirborðinu sem ár og lækir, eða niðri í jörðinni í formi grunnvatns.

Mynd:

Höfundur

Sigurður Steinþórsson

prófessor emeritus

Útgáfudagur

8.3.2006

Síðast uppfært

31.3.2023

Spyrjandi

Baldur Guðmundsson

Tilvísun

Sigurður Steinþórsson. „Hvernig stendur á því að vatn fossar stöðugt af efstu fjallsbrúnum?“ Vísindavefurinn, 8. mars 2006, sótt 20. júlí 2024, https://visindavefur.is/svar.php?id=5694.

Sigurður Steinþórsson. (2006, 8. mars). Hvernig stendur á því að vatn fossar stöðugt af efstu fjallsbrúnum? Vísindavefurinn. https://visindavefur.is/svar.php?id=5694

Sigurður Steinþórsson. „Hvernig stendur á því að vatn fossar stöðugt af efstu fjallsbrúnum?“ Vísindavefurinn. 8. mar. 2006. Vefsíða. 20. júl. 2024. <https://visindavefur.is/svar.php?id=5694>.

Chicago | APA | MLA

Senda grein til vinar

=

Hvernig stendur á því að vatn fossar stöðugt af efstu fjallsbrúnum?
Spurningin í heild sinni hljóðaði svona:

Hvernig stendur á því að vatn fossar stöðugt af efstu fjallsbrúnum? Hvaðan kemur það og hvaða kraftar eru að verki?
Í sjálfsævisögu sinni, Surely You're Joking, Mr. Feynman (Þér getur ekki verið alvara, hr. Feynman) segir hinn frægi eðlisfræðingur Richard Feynman eftirfarandi sögu. Þegar hann var fimm ára eða svo var honum gefinn upptrekktur bíll. Faðir hann spurði: „Hvað fær bílinn til að keyra?“ og drengur svaraði: „Fjöðrin.“ „En hvaðan fær fjöðrin kraftinn?“ spurði pabbinn. „Ég trekki hana upp,“ svaraði Richard litli. „En hvaðan færð þú orkuna til að trekkja hana upp?“ „Úr matnum, til dæmis kýrkjötinu sem við borðum.“ „En hvaðan fær kýrin þá orkuna?“ „Úr grasinu.“ „Hvaðan fær grasið orkuna?“ „Úr sólinni,“ svaraði snáðinn og sá gamli hrópaði: „Einmitt – orkan sem knýr bílinn þinn er frá sólinni!“

Og við spurningunni um það hvað knýi eilíft rennsli fossanna er svarið hið sama: orka sólarinnar. Nánast öll ferli jarðarinnar eru hringrásir, og það á ekki síst við um vatnið. Í sem stystu máli veldur sólarorka uppgufun úr sjónum, rakinn berst með andrúmsloftinu inn yfir landið þar sem hann fellur til jarðar sem rigning eða snjór. Þaðan rennur vatnið aftur til sjávar, ýmist eftir yfirborðinu sem ár og lækir, eða niðri í jörðinni í formi grunnvatns.

Mynd:...