Sendu inn spurningu

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=

doktor.is

Hvaðan kemur orðið grameðla, á flestum öðrum tungumálum heitir þessi risaeðla tyrannosaurus?

Það er rík hefð fyrir því á Íslandi að taka ekki beint upp erlend heiti heldur íslenska þau. Það á einnig við við um heiti dýra. Þegar að er gáð er alls ekki út í hött að nota heitið grameðla yfir risaeðlutegundina sem á latínu kallast Tyrannosaurus rex.

Grameðla (Tyrannosaurus rex). Gramur er gamalt orð yfir konung eða þjóðhöfðingja en getur einnig verið óvættur.

'Tyrannos' (í samsetningum 'tyranno-') kemur úr grísku og er oft notað í merkingunni alvaldur konungur, óbundinn af stjórnarskrá og óháður aðli eða ættarveldi. Stundum væri það einvaldur sem hefur hrifsað völdin, það er einhvers konar harðstjóri, en ekki endilega.

'Sauros' (í kvk. saura / saure eftir mállýskum) merkir eðla á grísku. Endingin -us í 'saurus' er komin í enskuna í gegnum latínuna þar sem grískar -os endingar verða að -us í tökuorðum. 'Rex' er svo venjulega latneska orðið fyrir konung.

Latneska heiti tegundarinnar vísar því greinilega til þess að um sé að ræða einhvers konar konungseðlu, leiðtoga eða harðstjóra. Gramur er gamalt orð yfir konung eða þjóðhöfðingja en getur einnig verið óvættur. Það má því segja að hér sé í raun bráðsnjöll íslensk þýðing á latneska heiti hinnar fornsögulegu ráneðlu Tyrannosaurus rex.

Mynd:


Geir Þ. Þórarinsson doktorsnemi í heimspeki og klassískum fræðum fær bestu þakkir fyrir aðstoð við þetta svar.

Útgáfudagur

2.12.2014

Spyrjandi

Bjarki

Höfundur

Jón Már Halldórsson

líffræðingur

Tilvísun

Jón Már Halldórsson. „Hvaðan kemur orðið grameðla, á flestum öðrum tungumálum heitir þessi risaeðla tyrannosaurus?“ Vísindavefurinn, 2. desember 2014. Sótt 25. júlí 2017. http://visindavefur.is/svar.php?id=68288.

Jón Már Halldórsson. (2014, 2. desember). Hvaðan kemur orðið grameðla, á flestum öðrum tungumálum heitir þessi risaeðla tyrannosaurus? Vísindavefurinn. Sótt af http://visindavefur.is/svar.php?id=68288

Jón Már Halldórsson. „Hvaðan kemur orðið grameðla, á flestum öðrum tungumálum heitir þessi risaeðla tyrannosaurus?“ Vísindavefurinn. 2. des. 2014. Vefsíða. 25. júl. 2017. <http://visindavefur.is/svar.php?id=68288>.

Chicago | APA | MLA

Sendu inn spurningu
eða

Vísindadagatalið

Vaxlitur

Vaxmálun á sér sér langa sögu, Fornegyptar, Grikkir og Rómverjar blönduðu t.d. litum í bráðið vax. Á fullgerðum myndum voru pensil- eða spaðaför sléttuð með hita. Rómverski höfundurinn Plinius eldri lýsir aðferð til vaxmálunar í alfræðiriti sínu frá 1. öld e.Kr. Vaxlitir handa börnum voru fyrst gerðir snemma á 20. öld.