Sendu inn spurningu

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=

doktor.is

Má fella hlébarða eða önnur vernduð dýr til þess að stoppa þau upp?

Hlébarðinn (Panthera pardus) er eina kattardýrið af hinu svokallaða stórkattakyni sem er ekki í útrýmingarhættu. Eyðing búsvæða og veiðiþjófnaður hefur höggvið stór skörð í stofna annarra stórra kattadýra sem flest teljast nú í útrýmingarhættu eða bráðri útrýmingarhættu.

Talið er að heildarstofnstærð hlébarða sé rétt rúmlega 400 þúsund dýr og hefur hún farið minnkandi undanfarin áratug. Hlébarðar finnast víða í Afríku, Austurlöndum nær, austur eftir sunnanverðri Asíu og allt austur til Mansjúríu í Kína og Ussurilands í Rússlandi.

Vegna mikillar útbreiðslu skiptist hlébarðinn í fjölmargar deilitegundir. Dýrafræðinga greinir á um um hversu margar þær eru en sumir halda því fram að þær séu rúmlega 30 talsins. Nánar er fjallað um deilitegundir hlébarðans í svari við spurningunni Hverjar eru deilitegundir hlébarðans og hversu útbreiddur er hann?

Sumar deilitegundanna eru alfriðaðar og veiðar á þeim eru algjörlega bannaðar. Sú deilitegund sem stendur hvað tæpast er amur-hlébarðinn (Panthera pardus orientalis). Aðeins eru eftir um 20-35 villtir amur-hlébarðar, þeir eru allir á einu verndarsvæði í Rússlandi, nánar tiltekið í Kedrovaya Pad-verndarsvæðinu í Ussurilandi.


Hlébarðaveiðar.

Friðun hlébarða er með ólíkum hætti í mismunandi Afríkuríkjum. Á sumum svæðum eru gefnir út veiðikvótar ef menn telja að stofnarnir þoli takmarkaðar veiðar. Veiðimenn vilja yfirleitt eiga eitthvað til minja um veiðina og þá eru dýrin gjarnan stoppuð upp. Ætli menn að flytja uppstoppaðan hlébarða til Íslands þarf að fylgja vottorð um að dýrið hafi verið löglega veitt.

Margir hafa gagnrýnt hlébarðaveiðarnar, bæði af siðferðilegum ástæðum og vegna þess að dregið hefur verið í efa að útgefnir kvótar standist vísindaleg rök. Fjölmargir vísindamenn og verndunarsinnar telja að mörg fjárvana Afríkuríki séu beitt þrýstingi af öflugum samtökum veiðimanna. Dæmi eru um að framámenn í Bush-stjórninni hafi beitt stjórnvöld í Botsvana þrýstingi til aflétta veiðibanni á ljónum í landinu. Stjórnvöld létu undan þeim þrýstingi.

Flókin hagsmunatengsl eru samofin verndarmálum rándýra víða um heim, ekki síst í Afríku. Mörg svæði í álfunni eru í einkaeigu og menn reka þau með útgáfu veiðikvóta. Ýmislegt jákvætt er við þennan rekstur. Meðal annars skilar hluti af tekjunum sér til samfélaga á þessum svæðum. Einnig felst náttúruvernd í þessu að vissu marki. Menn hafa tekjur af dýralífi og óspilltri náttúru svæðisins og hafa þess vegna ekki hvata til að nýta það á annan hátt, eins og til dæmis sem ræktarland.

Veiðar á hlébörðum eru margvíslegar. Sú aðferð sem er hvað ógeðfelldust að mati flestra nefnist á ensku 'canned leopard hunt'. Þá er hlébarðinn lokkaður í búr með tálbeitu og síðan svæfður. Því næst er hlébarðinn fluttur sofandi úr búrinu á meðan veiðimaðurinn kemur sér fyrir í öruggri fjarlægð. Þegar hlébarðinn vaknar hrekja hundar hann upp í tré og þá mundar veiðimaðurinn byssuna og skýtur hlébarðann. Þessar veiðar njóta mikilla vinsælda enn þann dag í dag og eru stundaðar víða um heim á stórum afrískum kattadýrum.

Þó að mörg dýr séu friðuð er friðunin oft háð ýmsum skilyrðum. Sum dýr eru alfriðuð sökum þess að þau eru talin vera í útrýmingarhættu, eins og til dæmis tígrisdýr og nashyrningar. Önnur njóta friðunar en gefnir eru út árlegir kvótar sökum veiðihefðar frumbyggja eða vegna sportveiða, eins og gildir til dæmis um hvítabirni og ljón. Friðun er því ekki einsleitt hugtak í verndun dýra og oftar en ekki er friðunin háð milliríkjasamkomulagi.

Sá alþjóðasamningur sem hefur hvað mest að segja um friðun dýra er samningur um alþjóðaverslun með dýr og plöntur í útrýmingarhættu. Ísland er eitt þeirra 172 ríkja sem hafa undirritað hann. Í samningnum eru lífverur flokkaðar í þrjá viðauka eftir því hversu strangar reglur gilda um alþjóðlega verslun með þær.

Í fyrsta viðauka eru um 1.000 tegundir dýra og plantna og er alþjóðleg verslun með þær bönnuð, nema í undantekningartilvikum. Dæmi um tegundir í þessum flokki eru tígrisdýr (Panthera tigris), allar tegundir nashyrninga og pandabjörn. Eina íslenska tegundin í þessum flokki er fálki (Falco rusticulus).

Í öðrum viðauka eru rúmlega 32 þúsund tegundir, þar af 28 þúsund tegundir plantna. Þetta eru tegundir sem kunna að vera í útrýmingarhættu ef alþjóðlegri verslun með þær er ekki stjórnað. Alþjóðleg verslun með þessar tegundir er heimiluð með því skilyrði að útflutningsleyfi sé fyrir hendi. Nokkur aðildarríki, þar á meðal Ísland og ríki Evrópusambandsins krefjast einnig innflutningsleyfis fyrir þessar tegundir. Hlébarði er ein af þeim 4 þúsund tegundum dýra sem teljast til þessa flokks.

Í þriðja viðauka eru svo tegundir sem verndaðar eru í einstökum aðildarríkjum samningsins. Hægt er að lesa meira um samninginn og viðaukana á vef Umhverfisráðuneytisins.

Undirritaður vill benda áhugasömum um þetta efni að kynna sér heimasíðu CITES eða vef Umhverfisstofnunar.

Heimildir og mynd:

Útgáfudagur

12.10.2007

Spyrjandi

Bjarmi Fannar

Höfundur

Jón Már Halldórsson

líffræðingur

Tilvísun

Jón Már Halldórsson. „Má fella hlébarða eða önnur vernduð dýr til þess að stoppa þau upp?“ Vísindavefurinn, 12. október 2007. Sótt 20. september 2018. http://visindavefur.is/svar.php?id=6845.

Jón Már Halldórsson. (2007, 12. október). Má fella hlébarða eða önnur vernduð dýr til þess að stoppa þau upp? Vísindavefurinn. Sótt af http://visindavefur.is/svar.php?id=6845

Jón Már Halldórsson. „Má fella hlébarða eða önnur vernduð dýr til þess að stoppa þau upp?“ Vísindavefurinn. 12. okt. 2007. Vefsíða. 20. sep. 2018. <http://visindavefur.is/svar.php?id=6845>.

Chicago | APA | MLA

Sendu inn spurningu
eða

Vísindadagatalið

Gauti Kristmannsson

1960

Gauti Kristmannsson er prófessor í þýðingafræði við Háskóla Íslands. Hann hefur sinnt ýmsum rannsóknum tengdum þýðingum og þýðingafræði.