Sendu inn spurningu

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=

Árnastofnun - mynd í *Árnarstofnun

Hvers konar dómar eru sleggjudómar?

Orðið sleggjudómur er notað um órökstuddan oftast neikvæðan dóm eða ummæli, til dæmis fella sleggjudóm(a) yfir einhverjum eða einhverju eða um einhvern/eitthvað og leggja sleggjudóm(a) á eitthvað. Á timarit.is er elst dæmi úr Nýjum félagsritum frá 1845:

Þessvegna eru dómar hinna sídarnefndu sagnaritara oftast sleggjudómar; þeir rífa einatt einstaka viðburði úr úr veraldarsamhenginu, mæla jötna sögunnar með kvarða, sem kann að vera þeim og öðrum eins dvergum samboðinn ...

Næstelsta dæmi á timarit.is er úr blaðinu Norðurfara frá 1849 og er mjög í sama anda:

Þetta og annað fleira, sem hann lætur skilja um ósannsögli frjettanna hjá oss, verðum vjer að biðja O.St. að sanna, eða að öðrum kosti að þola, að vjer köllum það sleggjudóm – axarskaft með sleggjuhaus.

Hér er vísað til orðsins axarskaft í merkingunni „glappaskot“. Elstu dæmi í Ritmálssafni Orðabókar Háskólans eru frá svipuðum tíma þannig að orðasambandið virtist hafa fest sig í sessi um miðja 19. öld. Það styður einnig ritið Supplement til islandske ordbøger sem Jón Þorkelsson gaf út á árunum 1890–1897. Hann hefur sleggjudómur sem flettu og vísar í tímaritið Fróða 1886 og nefnir einnig sleggjudómandi um þann sem lætur ummæli eða dóma falla án þess geta rökstutt þá.

Sleggjudómur er sett saman úr sleggja og dómur. Með sleggju er hægt að greiða þung högg alveg eins og með ógrunduðum dómum.

Eins og sjá má er sleggjudómur sett saman úr sleggja og dómur. Sleggjan er verkfæri lík hamri á löngu skafti og með henni er hægt að greiða þung högg alveg eins og með ógrunduðum dómum. Orðið var þegar á 19. öld notað í yfirfærðri merkingu eins og í þessu dæmi úr blaðinu Austra frá 1887:

höfundi er [ [...]] hefur á lopti eintómar sleggjur, útúrsnúninga og hártoganir.

Mynd:

Útgáfudagur

8.4.2015

Spyrjandi

Eiríkur Jónsson

Höfundur

Guðrún Kvaran

prófessor

Tilvísun

Guðrún Kvaran. „Hvers konar dómar eru sleggjudómar?“ Vísindavefurinn, 8. apríl 2015. Sótt 20. október 2017. http://visindavefur.is/svar.php?id=68627.

Guðrún Kvaran. (2015, 8. apríl). Hvers konar dómar eru sleggjudómar? Vísindavefurinn. Sótt af http://visindavefur.is/svar.php?id=68627

Guðrún Kvaran. „Hvers konar dómar eru sleggjudómar?“ Vísindavefurinn. 8. apr. 2015. Vefsíða. 20. okt. 2017. <http://visindavefur.is/svar.php?id=68627>.

Chicago | APA | MLA

Frekara lesefni á Vísindavefnum

Sendu inn spurningu
eða

Vísindadagatalið

Veirur

Veirur eru örsmáar eindir, erfðaefni í prótínhylki. Þær geta ekki fjölgað sér sjálfar en sýkja lifandi hýsilfrumur og fá þær til að búa til nýjar veirur í stað þess að sinna reglulegri starfsemi sinni. Allar lífverur hafa sínar veirur, til eru veirur sem ráðast á bakteríufrumur, aðrar ráðast á frumur manna, enn aðrar á plöntur og svo framvegis.