Sólin Sólin Rís 03:14 • sest 23:40 í Reykjavík
Tunglið Tunglið Rís 21:31 • Sest 03:39 í Reykjavík
Flóð Flóð Árdegis: 04:55 • Síðdegis: 17:26 í Reykjavík
Fjaran Fjara Árdegis: 11:12 • Síðdegis: 23:43 í Reykjavík
Árnastofnun - mynd í *Árnarstofnun

Hvers konar dómar eru sleggjudómar?

Guðrún Kvaran

Orðið sleggjudómur er notað um órökstuddan oftast neikvæðan dóm eða ummæli, til dæmis fella sleggjudóm(a) yfir einhverjum eða einhverju eða um einhvern/eitthvað og leggja sleggjudóm(a) á eitthvað. Á timarit.is er elst dæmi úr Nýjum félagsritum frá 1845:

Þessvegna eru dómar hinna sídarnefndu sagnaritara oftast sleggjudómar; þeir rífa einatt einstaka viðburði úr úr veraldarsamhenginu, mæla jötna sögunnar með kvarða, sem kann að vera þeim og öðrum eins dvergum samboðinn ...

Næstelsta dæmi á timarit.is er úr blaðinu Norðurfara frá 1849 og er mjög í sama anda:

Þetta og annað fleira, sem hann lætur skilja um ósannsögli frjettanna hjá oss, verðum vjer að biðja O.St. að sanna, eða að öðrum kosti að þola, að vjer köllum það sleggjudóm – axarskaft með sleggjuhaus.

Hér er vísað til orðsins axarskaft í merkingunni „glappaskot“. Elstu dæmi í Ritmálssafni Orðabókar Háskólans eru frá svipuðum tíma þannig að orðasambandið virtist hafa fest sig í sessi um miðja 19. öld. Það styður einnig ritið Supplement til islandske ordbøger sem Jón Þorkelsson gaf út á árunum 1890–1897. Hann hefur sleggjudómur sem flettu og vísar í tímaritið Fróða 1886 og nefnir einnig sleggjudómandi um þann sem lætur ummæli eða dóma falla án þess geta rökstutt þá.

Sleggjudómur er sett saman úr sleggja og dómur. Með sleggju er hægt að greiða þung högg alveg eins og með ógrunduðum dómum.

Eins og sjá má er sleggjudómur sett saman úr sleggja og dómur. Sleggjan er verkfæri lík hamri á löngu skafti og með henni er hægt að greiða þung högg alveg eins og með ógrunduðum dómum. Orðið var þegar á 19. öld notað í yfirfærðri merkingu eins og í þessu dæmi úr blaðinu Austra frá 1887:

höfundi er [ [...]] hefur á lopti eintómar sleggjur, útúrsnúninga og hártoganir.

Mynd:

Höfundur

Guðrún Kvaran

prófessor

Útgáfudagur

8.4.2015

Spyrjandi

Eiríkur Jónsson

Tilvísun

Guðrún Kvaran. „Hvers konar dómar eru sleggjudómar?“ Vísindavefurinn, 8. apríl 2015. Sótt 4. júní 2020. http://visindavefur.is/svar.php?id=68627.

Guðrún Kvaran. (2015, 8. apríl). Hvers konar dómar eru sleggjudómar? Vísindavefurinn. Sótt af http://visindavefur.is/svar.php?id=68627

Guðrún Kvaran. „Hvers konar dómar eru sleggjudómar?“ Vísindavefurinn. 8. apr. 2015. Vefsíða. 4. jún. 2020. <http://visindavefur.is/svar.php?id=68627>.

Chicago | APA | MLA

Spyrja

Sendu inn spurningu LeiðbeiningarTil baka

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=

Senda grein til vinar

=

Hvers konar dómar eru sleggjudómar?
Orðið sleggjudómur er notað um órökstuddan oftast neikvæðan dóm eða ummæli, til dæmis fella sleggjudóm(a) yfir einhverjum eða einhverju eða um einhvern/eitthvað og leggja sleggjudóm(a) á eitthvað. Á timarit.is er elst dæmi úr Nýjum félagsritum frá 1845:

Þessvegna eru dómar hinna sídarnefndu sagnaritara oftast sleggjudómar; þeir rífa einatt einstaka viðburði úr úr veraldarsamhenginu, mæla jötna sögunnar með kvarða, sem kann að vera þeim og öðrum eins dvergum samboðinn ...

Næstelsta dæmi á timarit.is er úr blaðinu Norðurfara frá 1849 og er mjög í sama anda:

Þetta og annað fleira, sem hann lætur skilja um ósannsögli frjettanna hjá oss, verðum vjer að biðja O.St. að sanna, eða að öðrum kosti að þola, að vjer köllum það sleggjudóm – axarskaft með sleggjuhaus.

Hér er vísað til orðsins axarskaft í merkingunni „glappaskot“. Elstu dæmi í Ritmálssafni Orðabókar Háskólans eru frá svipuðum tíma þannig að orðasambandið virtist hafa fest sig í sessi um miðja 19. öld. Það styður einnig ritið Supplement til islandske ordbøger sem Jón Þorkelsson gaf út á árunum 1890–1897. Hann hefur sleggjudómur sem flettu og vísar í tímaritið Fróða 1886 og nefnir einnig sleggjudómandi um þann sem lætur ummæli eða dóma falla án þess geta rökstutt þá.

Sleggjudómur er sett saman úr sleggja og dómur. Með sleggju er hægt að greiða þung högg alveg eins og með ógrunduðum dómum.

Eins og sjá má er sleggjudómur sett saman úr sleggja og dómur. Sleggjan er verkfæri lík hamri á löngu skafti og með henni er hægt að greiða þung högg alveg eins og með ógrunduðum dómum. Orðið var þegar á 19. öld notað í yfirfærðri merkingu eins og í þessu dæmi úr blaðinu Austra frá 1887:

höfundi er [ [...]] hefur á lopti eintómar sleggjur, útúrsnúninga og hártoganir.

Mynd: