Sendu inn spurningu

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=

Árnastofnun - mynd í *Árnarstofnun

Hvers konar herör er verið að skera upp?

Spurningin í heild sinni hljóðaði svo:
Hvað er herör í orðatiltækinu að skera upp herör? Hver er uppruni orðatiltækisins?

Orðatiltækið að skera upp herör kemur fyrir í fornu máli. Í Egils sögu sem er frá 13. öld segir í 3. kafla: "Auðbjörn konungr lét skera upp herör ok fara herboð um allt ríki sitt." Í Ritmálssafni Orðabókar Háskólans finnast dæmi um það frá fyrri hluta 20. aldar en elsta heimild á timarit.is er úr Skírni frá 1849.

Herör var örvarmyndað kefli sem skilaboð voru rist á. Það var upphaflega sent milli bæja til að kalla menn til vopna. Á myndinni sjást örvar frá 4. eða 5. öld. Þessum örvum var kastað en ekki skotið af boga.

Herör var örvarmyndað kefli sem skilaboð voru rist á. Það var upphaflega sent milli bæja til að kalla menn til vopna. Að skera upp herör merkti þá ‘að kalla menn til vopna’, síðar í yfirfærðri merkingu ‘að leita liðsinnis manna við einhvern málstað’. Síðari heimildir sýna bæði dæmi um að skera upp herör fyrir einhverju ‘kveðja menn til liðsinnis’ og það sem algengara er að skera upp herör gegn einhverju eða einhverjum það er hvetja til andstöðu gegn einhverju eða einhverjum.

Mynd:


Ritstjórn Vísindavefsins þakkar Torfa Tulinius fyrir ábendingu um dæmið úr Egils sögu.

Útgáfudagur

23.11.2016

Spyrjandi

Kári Rafn Karlsson

Höfundur

Guðrún Kvaran

prófessor

Tilvísun

Guðrún Kvaran. „Hvers konar herör er verið að skera upp?“ Vísindavefurinn, 23. nóvember 2016. Sótt 18. nóvember 2017. http://visindavefur.is/svar.php?id=71887.

Guðrún Kvaran. (2016, 23. nóvember). Hvers konar herör er verið að skera upp? Vísindavefurinn. Sótt af http://visindavefur.is/svar.php?id=71887

Guðrún Kvaran. „Hvers konar herör er verið að skera upp?“ Vísindavefurinn. 23. nóv. 2016. Vefsíða. 18. nóv. 2017. <http://visindavefur.is/svar.php?id=71887>.

Chicago | APA | MLA

Frekara lesefni á Vísindavefnum

Sendu inn spurningu
eða

Vísindadagatalið

Negull

Negull er krydd úr þurrkuðum blómhnöppum negultrésins. Hann er eitt þekktasta krydd veraldar og fyrr á öldum var hann einokunarvara Portúgala og Hollendinga. Hann er ýmist notaður malaður eða heill. Negull er notaður í bakstri og í ýmsa austurlenska rétti, svo og til að krydda ýmsa kjötrétti. Negull er ilmríkur og sums staðar er hefð að stinga negulnöglum í appelsínu og hengja upp fyrir jólin.