Sendu inn spurningu

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=

Árnastofnun - mynd í *Árnarstofnun

Hvað merkir að vera grandvar og grandlaus?

Orðið grandvar merkir ‘samviskusamur, siðprúður, varkár, nákvæmur’ en grand(a)laus merkti í fornu máli ‘saklaus’ en í nútíma máli ‘sem á sér einskis ills von, grunlaus’. Einnig má nefna orðin grandgæfni ‘vandvirkni, nákvæmni’ og grandskoða, einnig ritað grannskoða, ‘skoða vandlega’ (sjá Íslenska orðsifjabók 1989:272–273).

Sá sem vinnur nákvæmnisvinnu getur verið kallaður grandvar en að vera grandvar getur einnig þýtt að viðkomandi sé samviskusamur, siðprúður eða varkár.

Svo virðist sem fyrri liður sé af tvennum toga. Annars vegar er nafnorðið grand í merkingunni ‘tjón, mein; harmur, dauði’, leitt af sögninni granda ‘vinna tjón’ og þar eiga lýsingarorðin grand(a)laus og grandvar og nafnorðið grandgæfni heima. Hins vegar er nafnorðið grann ‘nákvæmni’ og þar á grannskoða sýnilega heima. Rithátturinn með -nd- er líklega orðinn til fyrir áhrif frá nafnorðinu grand.

Heimild:
  • Ásgeir Blöndal Magnússon. 1989. Íslensk orðsifjabók. Orðabók Háskólans, Reykjavík.

Mynd:

Útgáfudagur

30.12.2016

Spyrjandi

Lilja Ragnarsdóttir

Höfundur

Guðrún Kvaran

prófessor

Tilvísun

Guðrún Kvaran. „Hvað merkir að vera grandvar og grandlaus?“ Vísindavefurinn, 30. desember 2016. Sótt 26. júní 2017. http://visindavefur.is/svar.php?id=72871.

Guðrún Kvaran. (2016, 30. desember). Hvað merkir að vera grandvar og grandlaus? Vísindavefurinn. Sótt af http://visindavefur.is/svar.php?id=72871

Guðrún Kvaran. „Hvað merkir að vera grandvar og grandlaus?“ Vísindavefurinn. 30. des. 2016. Vefsíða. 26. jún. 2017. <http://visindavefur.is/svar.php?id=72871>.

Chicago | APA | MLA

Sendu inn spurningu
eða

Vísindadagatalið

Risaeðlur

Risaeðlurnar voru skriðdýr sem komu fram fyrir um 250 milljón árum. Þær ríktu alla miðlífsöld, þar til fyrir 65 milljón árum. Veldi þeirra lauk skyndilega í náttúruhamförum. Tvær kenningar hafa einkum verið uppi um orsakir þeirra: annars vegar árekstur loftsteins eða loftsteina við jörðina, hins vegar gríðarleg eldgos.