Sendu inn spurningu

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=

doktor.is

Hvað stjórnar lit á hægðum og þvagi fólks?

Galllitarefni gefa bæði þvagi og hægðum lit.

Galllitarefni tengjast endurnýtingu rauðra blóðkorna eða rauðkorna. Rauðkorn lifa ekki nema í um það bil 120 daga. Þetta stafar af því að viðkvæmar frumuhimnur þeirra slitna og rifna smám saman þegar rauðkornin troða sér í gegnum háræðar. Slitin, útjöskuð rauðkorn eru innbyrt af átfrumum í lifur, milta og blóðmerg (rauðum beinmerg).

Blóðrauði (hemóglóbín), sem er helsta efnið í rauðkornum, er endurnýtt í kjölfar frumuátsins. Prótínhluti efnisins (glóbín) er klipptur frá þeim hluta þess sem inniheldur járn (hemi) og sundrað í stakar amínósýrur sem líkaminn getur nýtt aftur í myndun nýrra prótína.

Járnið í heminu er flutt til lifrar og geymt þar þangað til það er flutt til rauðmergs þar sem það er endurnýtt í myndun nýrra rauðkorna. Þeim hluta af heminu sem eftir er þegar járn hefur verið fjarlægt úr því er breytt í græna litarefnið gallgrænu (bílíverdín) sem er síðar breytt í gula litarefnið gallrauðu (bílírúbín). Þessi efni lita gall sem lifrarfrumurnar mynda og teljast því til galllitarefna.

Lifrin losar gallrauðu út í smáþarma. Þegar gallrauða berst í ristil er henni breytt af bakteríum í efni sem kallast úróbílónógen en sumt af því berst í þvag þar sem það oxast í úróbílín, en þessi tvö efni eru þvaglitarefnin. Mestu af úróbílínógeni er þó breytt í brúna litarefnið saurbrúnku í ristli (sterkóbílíni) sem gefur hægðum einkennandi lit sinn.

Eðlilegur litur þvags er gulur eða gulbrúnn en er breytilegur af ýmsum ástæðum. Rammt þvag er dekkra en þunnt, þannig að það hversu mikið við drekkum hefur áhrif á litinn. Ýmislegt sem við borðum hefur einnig áhrif. Sem dæmi má nefna að þvag verður rauðleitt eftir neyslu rauðrófna og skærgult ef teknar eru inn sterkar B-vítamíntöflur. Ástæðan fyrir því að B-vítamín litar þvag er sú að eitt þeirra (B2-vítamín eða ríbóflavín) er gult litarefni. B-vítamín eru vatnsleysanleg og verði ofgnótt af þeim í líkamanum skolast þau út með þvagi.

Ennfremur geta lyf og ýmsir sjúkdómar haft áhrif á litinn. Sem dæmi má nefna að ef blóð er í þvagi verður það dekkra á lit og minnir gjarnan á sterkt te. Blóð í þvagi getur bent til ýmissa sjúkdóma, til dæmis nýrnasteina, nýrnabólgu og sýkingar í þvagkerfi. Breytist þvaglitur að ráði er sjálfsagt að leita læknis til að ganga úr skugga um að ekkert óeðlilegt valdi því.

Sjá einnig svar sama höfundar við spurningunni Hvaða hlutverki gegnir ristillinn? og svar Bjarna Þjóðleifssonar við spurningunni Hvaða hlutverk hefur gallblaðran?

Heimild:

Gerard J. Tortora (1997): Introduction to the Human Body - The Essentials of Anatomy and Physiology. Menlo Park, California: Benjamin Cummings.

Útgáfudagur

26.9.2002

Spyrjandi

Jóhann Elíasson,
Hulda Hrund Sigmundsdóttir

Höfundur

Tilvísun

Þuríður Þorbjarnardóttir. „Hvað stjórnar lit á hægðum og þvagi fólks?“ Vísindavefurinn, 26. september 2002. Sótt 17. janúar 2017. http://visindavefur.is/svar.php?id=2742.

Þuríður Þorbjarnardóttir. (2002, 26. september). Hvað stjórnar lit á hægðum og þvagi fólks? Vísindavefurinn. Sótt af http://visindavefur.is/svar.php?id=2742

Þuríður Þorbjarnardóttir. „Hvað stjórnar lit á hægðum og þvagi fólks?“ Vísindavefurinn. 26. sep. 2002. Vefsíða. 17. jan. 2017. <http://visindavefur.is/svar.php?id=2742>.

Chicago | APA | MLA

Sendu inn spurningu
eða

Vísindadagatalið

Normaldreifing

Þýski stærðfræðingurinn og eðlisvísindamaðurinn Carl Friedrich Gauss (1777–1855) var fyrstur til að lýsa normaldreifingu. Athuganir hans í stjörnufræði og landmælingum urðu honum tilefni til að velta fyrir sér hvaða lögmálum tilviljanakenndar mæliskekkjur lúta. Hann komst að því að skekkjurnar dreifast um tiltekið meðalgildi samkvæmt reglu sem nú nefnist ‚Gauss-dreifing‘ eða ‚normaldreifing‘.