Ég er að skrifa stuttan fyrirlestur um þróun lífvera frá upphafi. Getið þið bent mér á heimildir?

Svar

Á Vísindavefnum er að finna nokkur svör sem fjalla um upphaf lífs á jörðinni, til dæmis þessi eftir Guðmund Eggertsson:

• Er til fullnægjandi fræðileg skilgreining á lífi?
• Hvenær kviknaði líf á jörðinni og hvers vegna?
• Hvers vegna er ekki hægt að búa til lífveru úr súpu lífrænna efna eins og talið er hafa gerst við upphaf lífsins?
• Samrýmist það vísindalegri hugsun að lífverur hafi þróast úr dauðum efnum án sköpunar?
• Hvernig varð fyrsta genið til? Hefði það getað komið utan úr geimnum?
• Hvort varð til fyrr, prótín eða DNA?

Og eftir Einar Árnason:

• Hver var fyrsta lífveran á jörðinni?

Að auki hafa birst svör um þróunarkenningu Darwins en segja má að hún útskýri hvers vegna lífverur þróast og hvernig við getum séð það á lífinu í kringum okkur:

• Hvernig sýndi Darwin fram á þróunarkenninguna? eftir Þorstein Vilhjálmsson
• Hvað eru til margar tegundir af þróunarkenningunni og hvað kallast þær? eftir Einar Árnason
• Hvernig urðu litlu frumurnar í sjónum að mönnum og dýrum? eftir Einar Árnason

Þeim, sem nota svör af Vísindavefnum sem heimildir í ritgerðum, svo og annað efni af Netinu, skal bent á svar Önnu Sveinsdóttur og Þorsteins Vilhjálmssonar við spurningunni:

• Hvernig á að vísa í svör á Vísindavefnum?

Á Gegni, samskrá íslenskra bókasafna, má finna hvaða rit eru til sem fjalla um þetta efni með því að slá inn leitarorðin „þróun lífsins“. Til að nálgast efni á Landsbókasafni Íslands – Háskólabókasafni, en skrá þess er uppistaðan í Gegni, þarf spyrjandi að fá einhvern fullorðinn í lið með sér því að þar er 18 ára aldurstakmark.

Hér skal einnig bent á nokkur nýleg rit á íslensku sem gætu komið spyrjanda að gagni og hann gæti reynt að nálgast til dæmis á almenningsbókasafni:

• David Attenborough, Lífið á jörðinni: náttúrusaga í máli og myndum, þýð. Óskar Ingimundarson, Mál og menning, Reykjavík 1982. Þessi bók ætti að vera til á flestum bókasöfnum.
• Þorsteinn Vilhjálmsson: Textar um Darwin og þróunarkenninguna, Raunvísindadeild Háskólans, 2. útg., Reykjavík 1991.
• Þorvaldur Thoroddsen, Um uppruna lífs og dýrategunda (Lærdómsrit Bókmenntafélagsins), með skýringum eftir Steindór J. Erlingsson, Hið íslenzka bókmenntafélag, Reykjavík 1998.

Örnólfur Thorlacius hefur skrifað nokkrar greinar í tímaritið Náttúrufræðinginn um þessi efni sem sömuleiðis mætti finna á ýmsum almenningsbókasöfnum:

• „Þróun tegundanna: tilraun til samantektar á hugmyndum manna fyrr og nú. 1. hluti“, Náttúrufræðingurinn 68, 1999, bls. 183-195.
• „Þróun tegundanna: tilraun til samantektar á hugmyndum manna fyrr og nú. 2. hluti“, Náttúrufræðingurinn 69, 1999, bls. 39-49.
• „Þróun tegundanna: tilraun til samantektar á hugmyndum manna fyrr og nú. 3. hluti“, Náttúrufræðingurinn 69, 2000, bls. 109-123.
• „Upphaf jarðlífs“, Náttúrufræðingurinn 71, 2002, bls. 62-68.

Á ensku má svo auðvitað nefna rit Darwins sjálfs. Þessar útgáfur er mögulegt að nálgast á almenningsbókasafni:

• The Origin of Species by Means of Natural Selection or the Preservation of Favoured Races in the Struggle for Life [On the Origins of Species], Penguin Books, Harmondsworth 1978.
• Descent of Man and Selection in Relation to Sex, Prometheus, Amherst 1997.

Frægasta bókin á ensku um þróunarkenninguna, er um þessar mundir The Blind Watchmaker eftir Richard Dawkins, nýjustu útgáfuna má finna á almenningsbókasöfnum, útgefandi Penguin Books, London 2000. Einnig má nefna eldri bók eftir sama höfund, The Selfish Gene, nýleg útgáfa er til frá Oxford University Press, Oxford 1989.