Hvers vegna er svona mikið um eldingar í eldgosum?

Svar

Eldingar myndast þegar rafstraumur hleypur snögglega milli tveggja staða með ólíka rafhleðslu, til dæmis skýs og jarðar eða tveggja mismunandi staða í skýi. Straumhöggið skapar hljóðhögg sem við köllum þrumu.

Í gosmekki frá eldfjalli er gífurlegt umrót í loftinu. Heit kvika streymir upp í gígopið og hluti hennar kvarnast þar í örsmá gjóskukorn sem bera oft rafhleðslu. Heit gös, þar á meðal vatnsgufa, streyma einnig upp frá gígnum með miklum krafti, þéttast og mynda dropa, oft með gjóskukornum í. Allt þetta felur í sér kjörskilyrði fyrir því að rafhleðslur skiljist að í mekkinum sem síðan skilar sér í eldingum og þrumum.

Elding verður þegar rafstramur hleypur milli staða með gagnstæða hleðslu, plús og mínus. Þessar aðstæður er sérlega líklegar í eldgosum vegna umrótsins sem verður í gosmekkinum. Ljósmyndin sýnir eldingar í gosinu í Eyjafjallajökli 2010. Hún er tekin 16. apríl. © Marco Fulle - www.stromboli.net.

Í hverri eldingu eru að meðaltali fjögur straumhögg. Hámarksafköst í straumhöggi eru oft um $10^{12}$ vött þannig að straumurinn getur þá orðið milljónir ampera í örstutta stund.

Mynd:

• Stromboli online. Sótt 7.12.2011. Myndin er birt með góðfúslegu leyfi Marco Fulle - www.stromboli.net.

Tvær fyrstu efnisgreinarnar í þessu svari og hluti af myndatextanum eru fengnar úr bókinni Af hverju gjósa fjöll? Spurningar og svör af Vísindavefnum um eldgos, Mál og menning, Reykjavík 2011, bls. 49.