Teljast bjargdúfur til villtra íslenskra fuglategunda?

Svar

Þeir sem búa í þéttbýlinu á Suðvesturlandi þekkja flestir dúfur (Columbidae) sem réttilega eru kallaðar húsdúfur og hafa haldið til á torgum og götum í Reykjavík í áratugi. Húsdúfan er afkomandi villtra dúfna sem nefnast bjargdúfur. Þessar villtu frænkur húsdúfnanna hafa numið hér land og ættu því að teljast réttilega til villtrar fuglafánu landsins. Þeirra er yfirleitt ekki getið í yfirlitsritum um fugla á síðustu öld, nema þeim nýjustu, samanber handbók Jóhanns Óla Hilmarssonar um íslenska fugla.

Hinn kunni náttúrufræðingur Bjarni Sæmundsson minnist ekki á bjargdúfu á lista yfir íslensk fuglanöfn en aftur á móti er hún á lista yfir nöfn á merkum útlendum fuglum. Bjargdúfa er gráblá, með gljáandi grænar og purpuralitar hálshliðar. Hún er með hvítan yfirgump, dökka rák á jaðri stéls og tvær svartar vængrákir.

Um landnám bjargdúfunnar:
Ekki er ljóst hvenær menn urðu fyrst varir við bjargdúfur hér á landi en sennilega eru nokkrir áratugir síðan þær numu land á Austfjörðum. Bjargdúfur eru nú afar áberandi á stöðum eins og Djúpavogi og Eskifirði. Sumir hallast að því að bjargdúfur hafi komið frá Færeyjum en aðrir halda að þær séu afkomendur taminna dúfna. Þeir sem vel þekkja til atferlis og háttalags dúfna telja slíkt ólíklegt vegna þess hversu atferli þeirra minnir mjög á atferli villtra bjargdúfna í Evrópu, auk þess sem íslensku bjargdúfurnar fælast greinilega í námunda við menn.

Í þessu sambandi má nefna að við Reyðarfjörð og Eskifjörð er fjall sem nefnist Hólmaborg. Þar í fjalli er hellir er nefnist Dúfnahellir. Sagnir eru um að þar hafi dúfur orpið á fyrri tímum.

Bjargdúfa (Columba livia) á flugi.
Íslenski bjargdúfnastofninn er ekki stór en hann telur um 500 fugla. Stofninn hefur ekki verið sérstaklega rannsakaður og því er ekki hægt að meta hvernig hann hefur vaxið á undanförnum áratugum. Bjargdúfurnar á Austurlandi hafa þann vana að leita til byggða á veturna í fæðuleit, auk þess sem margir bæjarbúar í þorpunum á Austfjörðum bera fæði út fyrir þær. Á sumrin leita þær fæðu víðar, meðal annars í fjörum.

Heimsútbreiðslan:
Bjargdúfa (Columba livia) er útbreiddur varpfugl um Evrópu, Norður-Afríku og í sunnanverðri Asíu. Fuglafræðingar áætla að heildarútbreiðslusvæði bjargdúfunnar sé um 10 milljón ferkílómetrar og er heimsstofninn geysistór eða um 30 milljónir varppara. Bjargdúfur eru vinsæl bráð ýmissa ránfugla, svo sem sparrhauks (Accipiter nisus) og förufálka (Falco peregrinus).

Frekara lesefni á Vísindavefnum eftir sama höfund:

• Hvar eru allar dúfurnar sem voru alltaf í miðbæ Reykjavíkur fyrir nokkrum árum?
• Eru dúfur, hænur og rjúpur af sömu ætt?
• Hvers vegna heitir hringdúfa þessu nafni?
• Hvers vegna dó flökkudúfan út?
• Hvað getið þið sagt mér um dúfnategundina Ptilinopus arcanus?
• Hvernig geta fuglar ratað svona langar vegalengdir?

Helsta heimild:

• Pétur Gautur Kristjánsson. Bjargdúfan Columba livia – villtur varpfugl á Íslandi. Náttúrufræðingurinn 70 (1), bls. 21-26, 2000.

Mynd:

• en.wikipedia.org - Rock Pigeon. Sótt 18.5.2011.
• en.wikipedia.org - Rock Pigeon. Sótt 18.5.2011.

Upprunalega spurningin hljóðaði svo:

Hvað er vitað um bjargdúfur hér á landi? Fuglinn virðist vera villtur og staðbundinn en er nánast hundsaður sem sérstök villt tegund í lífríki Íslands, það er ekki innflutt og ræktuð af áhugamönnum um dúfnarækt.