Af hverju er talað um syndaseli, eru selir líklegri til að syndga en önnur dýr?

Svar

Orðið syndaselur er notað um þann sem talið er að hafi syndgað mikið, brotið af sér. Hann getur verið mesti þrjótur. Það þekkist í málinu að minnsta kosti frá síðari hluta 19. aldar. Fyrirmyndin er líklega danska orðið syndebuk sem aftur er komið í dönsku úr þýsku Sündenbock. Merkingin þar er ‛blóraböggull’, það er ‛einhver sem skuld er skellt á (oft að ósekju)’ og því ekki hin sama og í íslenska orðinu. Sünde í þýsku merkir ‛synd’ og Bock er hafur, það er orðrétt ‛syndahafur’ og merkingarnar í dönsku orðliðunum eru hinar sömu.

Fyrirmynd orðsins syndaselur er líklega danska orðið syndebuk sem þýðir orðrétt syndahafur. Líklega ræður stuðlasetning því að á íslensku er talað um syndasel.

Orðið syndahafur þekkist einnig í íslensku utan Biblíunnar þótt ekki virðist það mikið notað. Í Ritmálssafni Orðabókar Háskólans er elst dæmi úr blaðinu Ísafold frá 1888: „Það er [ [...]] jeg, sem skuldinni er slegið upp á; jeg er látinn vera syndahafurinn.“ Þarna er merkingin hin sama og í dönsku og þýsku.

Selurinn í syndaselur er að öllum líkindum notaður vegna stuðlasetningar. Þótt merkingar stangist á eru án efa tengsl milli orðanna tveggja.

Mynd:

• File:Pinniped underwater.jpg - Wikipedia, the free encyclopedia. (Sótt 2.4.2012).

Upprunalega hljómaði spurningin svona:

Eru selir líklegri til að syndga en önnur dýr? Hvernig syndgaði syndaselurinn?