Sólin Sólin Rís 06:47 • sest 19:57 í Reykjavík
Tunglið Tunglið Rís 12:27 • Sest 19:10 í Reykjavík
Flóð Flóð Árdegis: 08:07 • Síðdegis: 20:21 í Reykjavík
Fjaran Fjara Árdegis: 01:58 • Síðdegis: 14:17 í Reykjavík
Sólin Sólin Rís 06:47 • sest 19:57 í Reykjavík
Tunglið Tunglið Rís 12:27 • Sest 19:10 í Reykjavík
Flóð Flóð Árdegis: 08:07 • Síðdegis: 20:21 í Reykjavík
Fjaran Fjara Árdegis: 01:58 • Síðdegis: 14:17 í Reykjavík
LeiðbeiningarTil baka

Sendu inn spurningu

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=

Af hverju enda íslensk eftirnöfn karla á -son en ekki -sonur?

Guðrún Kvaran

Í elsta máli var orðið sonur til í fleiri en einni nefnifallsmynd: sonr, sunr, son, sun (Fritzner 1896:479). Í Íslenskri orðsifjabók Ásgeirs Blöndal Magnússonar (1989:928) er fornmálsmyndin sun(u)r merkt sem fornt mál. Hann gefur bæði nefnifallsmyndirnar sonur og son.

Nefnifallsmyndin son lifði lengi í málinu við hlið sonur. Flestir kannast við þetta erindi úr Passíusálmum Hallgríms Péturssonar frá 17. öld:

Son Guðs ertu með sanni,
sonur Guðs, Jesú minn,
son Guðs, syndugum manni
sonararf skenktir þinn,

þar sem báðar nefnifallsmyndirnar eru notaðar. Myndin son er fyrst og fremst notuð nú sem síðari liður kenninafns (þ.e. föðurnafns) (Guðrún Kvaran 2005:230).

Heimildir og mynd:
  • Ásgeir Blöndal Magnússon. 1989. Íslensk orðsifjabók. Orðabók Háskólans, Reykjavík.
  • Fritzner, Johan. 1896. Ordbog over Det gamle norske Sprog. Tredie Bind. Kristiania, Den norske Forlagsforening.
  • Guðrún Kvaran. 2005. Orð. Handbók um beygingar og orðmyndunarfræði. Íslensk tunga II. bindi. Almenna bókafélagið, Reykjavík.
  • Magnús Ólafsson. Ljósmyndasafn Reykjavíkur. 1909, Matthías Þórðarson handavinnukennari og fornminjavörður ásamt nemendum sínum á tröppum Barnaskóla Reykjavíkur, Fríkirkjuvegi 1. Ljósmyndasafn Reykjavíkur. Flickr. https://www.flickr.com/photos/reykjavikmuseumofphotography/8067170071

Höfundur

Guðrún Kvaran

prófessor

Útgáfudagur

14.9.2026

Spyrjandi

Álfheiður Edda Sigurðardóttir

Tilvísun

Guðrún Kvaran. „Af hverju enda íslensk eftirnöfn karla á -son en ekki -sonur?“ Vísindavefurinn, 14. september 2026, sótt 14. september 2026, https://visindavefur.is/svar.php?id=89702.

Guðrún Kvaran. (2026, 14. september). Af hverju enda íslensk eftirnöfn karla á -son en ekki -sonur? Vísindavefurinn. https://visindavefur.is/svar.php?id=89702

Guðrún Kvaran. „Af hverju enda íslensk eftirnöfn karla á -son en ekki -sonur?“ Vísindavefurinn. 14. sep. 2026. Vefsíða. 14. sep. 2026. <https://visindavefur.is/svar.php?id=89702>.

Chicago | APA | MLA

Senda grein til vinar

=

Af hverju enda íslensk eftirnöfn karla á -son en ekki -sonur?
Í elsta máli var orðið sonur til í fleiri en einni nefnifallsmynd: sonr, sunr, son, sun (Fritzner 1896:479). Í Íslenskri orðsifjabók Ásgeirs Blöndal Magnússonar (1989:928) er fornmálsmyndin sun(u)r merkt sem fornt mál. Hann gefur bæði nefnifallsmyndirnar sonur og son.

Nefnifallsmyndin son lifði lengi í málinu við hlið sonur. Flestir kannast við þetta erindi úr Passíusálmum Hallgríms Péturssonar frá 17. öld:

Son Guðs ertu með sanni,
sonur Guðs, Jesú minn,
son Guðs, syndugum manni
sonararf skenktir þinn,

þar sem báðar nefnifallsmyndirnar eru notaðar. Myndin son er fyrst og fremst notuð nú sem síðari liður kenninafns (þ.e. föðurnafns) (Guðrún Kvaran 2005:230).

Heimildir og mynd:
  • Ásgeir Blöndal Magnússon. 1989. Íslensk orðsifjabók. Orðabók Háskólans, Reykjavík.
  • Fritzner, Johan. 1896. Ordbog over Det gamle norske Sprog. Tredie Bind. Kristiania, Den norske Forlagsforening.
  • Guðrún Kvaran. 2005. Orð. Handbók um beygingar og orðmyndunarfræði. Íslensk tunga II. bindi. Almenna bókafélagið, Reykjavík.
  • Magnús Ólafsson. Ljósmyndasafn Reykjavíkur. 1909, Matthías Þórðarson handavinnukennari og fornminjavörður ásamt nemendum sínum á tröppum Barnaskóla Reykjavíkur, Fríkirkjuvegi 1. Ljósmyndasafn Reykjavíkur. Flickr. https://www.flickr.com/photos/reykjavikmuseumofphotography/8067170071

...