Sendu inn spurningu

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=

Hvað er hvirfilbylur og hvers vegna gerast þeir?

Hvirfilbylur eða skýstrokkur er loft sem snýst ógnarhratt í hring, líkt og iða sem myndast yfir útfalli í baðkari þegar vatnið streymir út. Í samanburði við lægðir og fellibylji eru hvirfilbyljir örsmáir og skammlífir, en vindhraðinn í þeim getur samt verið meiri. Hvirfilbyljir eru aðeins nokkur hundruð metrar í þvermál, en ferðast hæglega á annað hundrað kílómetra á 1-2 klukkustundum. Vindhraði í hvirfilbyljum getur farið yfir 100 m/s og er eyðilegging í samræmi við það.

Loftþrýstingur í miðju hvirfilbyls er mjög lágur og í hvirfilbyljum ríkir í grófum dráttum jafnvægi þrýstikrafts og miðflóttakrafts. Þrýstikraftur togar loft í átt að lægri loftþrýstingi, en því er nánar lýst í svari við spurningu um vind umhverfis lægðir. Miðflóttakraftur leitast við að toga loft sem er í hringhreyfingu frá miðju hringsins. Sá kraftur er til dæmis að verki í þeytivindu sem snýr þvotti í hring og þeytir honum jafnframt út frá miðju vindunnar.

Mynd af skýstrokki.

Sökum smæðar hvirfilbylja hefur svigkraftur jarðar hverfandi áhrif á þá. Engu að síður blæs vindur oftar en ekki rangsælis umhverfis hvirfilbylji á norðurhveli jarðar. Eru þar að líkindum komin áhrif sem svigkraftur jarðar hafði á loftstrauminn þar sem hvirfilbylurinn myndaðist.

Hvirfilbyljir myndast í mjög óstöðugu lofti, gjarnan í grennd við þrumuveður. Þeir tengjast miklu uppstreymi á takmörkuðu svæði. Í stað þess lofts sem streymir upp leitar loft inn að miðju uppstreymisins og við það margfaldast snúningur þess, líkt og þegar listdansari á skautum leggur hendurnar upp að líkamanum.

Öflugir hvirfilbyljir eru algengir á vorin í Bandaríkjunum og einnig í Ástralíu. Nýlegar rannsóknir benda til að hvirfilbyljir séu einnig algengir á Bretlandseyjum, en þar eru þeir oftast vægir.

Hvirfilbyljir eru sjaldgæfir á Íslandi, og yfirleitt ekki svo ýkja öflugir þá sjaldan þeir verða. Þó eru til frásagnir frá fyrri öldum um veðurskaða sem líklega tengist hvirfilbyljum. Sagt er frá hvirfilbyljum eða skýstrokkum á Íslandi í tímaritinu Veðrinu árin 1958 og 1961.

Mynd:
  • Tornado - Wikipedia, the free encyclopedia. (Sótt 15.01.2016). "F5 tornado Elie Manitoba 2007" eftir Justin1569 hjá en.wikipedia. Birt undir leyfinu CC BY-SA 3.0 via Commons - https://commons.wikimedia.org/wiki/File:F5_tornado_Elie_Manitoba_2007.jpg#/media/File:F5_tornado_Elie_Manitoba_2007.jpg

Útgáfudagur

11.3.2000

Spyrjandi

Dóra Ásgeirsdóttir

Höfundur

Haraldur Ólafsson veðurfræðingur

prófessor í veðurfræði við HÍ

Tilvísun

Haraldur Ólafsson veðurfræðingur. „Hvað er hvirfilbylur og hvers vegna gerast þeir?“ Vísindavefurinn, 11. mars 2000. Sótt 29. júní 2017. http://visindavefur.is/svar.php?id=221.

Haraldur Ólafsson veðurfræðingur. (2000, 11. mars). Hvað er hvirfilbylur og hvers vegna gerast þeir? Vísindavefurinn. Sótt af http://visindavefur.is/svar.php?id=221

Haraldur Ólafsson veðurfræðingur. „Hvað er hvirfilbylur og hvers vegna gerast þeir?“ Vísindavefurinn. 11. mar. 2000. Vefsíða. 29. jún. 2017. <http://visindavefur.is/svar.php?id=221>.

Chicago | APA | MLA

Sendu inn spurningu
eða

Vísindadagatalið

Búddismi

Búddismi dregur nafn sitt af Gautama Búdda, sem var fornindverskur kennimaður í trúmálum og andlegum efnum. Búddistar líta svo á að allt í heiminum sé hverfult og líkja megi tilvist mannsins við logandi bál. Eldurinn er ekki eins neinar tvær stundir. Þú hefur ekki fyrr litið á loga en hann er farinn. Samt getum við nefnt bálið sama nafni meðan það brennur.