Sólin Sólin Rís 05:07 • sest 21:56 í Reykjavík
Tunglið Tunglið Rís 23:09 • Sest 15:21 í Reykjavík
Flóð Flóð Árdegis: 11:22 • Síðdegis: 23:45 í Reykjavík
Fjaran Fjara Árdegis: 05:07 • Síðdegis: 17:29 í Reykjavík

Hvernig myndast hraunhellar?

Sigurður Steinþórsson

Hraunhellar eru rásir sem hraunbráðin rann eftir og tæmdust síðan.

Hraun renna ýmist í tiltölulega grunnum farvegum, svokölluðum hrauntröðum, nærri yfirborði hraunsins eða bráðin rennur neðanjarðar og leitar niður í óstorknaðan hluta hraunsins og sameinast honum. Við þetta lyftist yfirborð hraunsins og það getur þykknað verulega á stóru svæði auk þess sem svonefndir „troðhólar“ myndast. Þessa sér til dæmis víða stað meðfram Keflavíkurveginum.



Surtshellir í Hallmundarhrauni í Mýrasýslu er stærsti íslenski hellirinn.

Þessi háttur, að hraunkvikan „troðist inn í“ hinn bráðna hluta hraunsins líkt og vatn í belg, er sennilega mun algengari en hinn fyrrnefndi, einkum þegar um rúmmálsmikil hraun er að ræða.

Þegar hraun rennur eftir hrauntröð myndast þegar í stað storkin skán á yfirborði þess. Þegar skánin þykknar getur hún orðið að föstu þaki yfir hraunrásinni sem helst stöðugt þótt lækki í hraunstraumnum undir. Hraunhellar eru sem sagt rennslisrásir eða „pípur“ sem hafa tæmst að meira eða minna leyti.

Mynd: Náttúruvernd ríkisins.

Höfundur

Sigurður Steinþórsson

prófessor emeritus

Útgáfudagur

29.9.2003

Spyrjandi

Guðfinna Ýr Sumarliðadóttir, f. 1986

Tilvísun

Sigurður Steinþórsson. „Hvernig myndast hraunhellar? “ Vísindavefurinn, 29. september 2003. Sótt 11. ágúst 2020. http://visindavefur.is/svar.php?id=3763.

Sigurður Steinþórsson. (2003, 29. september). Hvernig myndast hraunhellar? Vísindavefurinn. Sótt af http://visindavefur.is/svar.php?id=3763

Sigurður Steinþórsson. „Hvernig myndast hraunhellar? “ Vísindavefurinn. 29. sep. 2003. Vefsíða. 11. ágú. 2020. <http://visindavefur.is/svar.php?id=3763>.

Chicago | APA | MLA

Spyrja

Sendu inn spurningu LeiðbeiningarTil baka

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=

Senda grein til vinar

=

Hvernig myndast hraunhellar?
Hraunhellar eru rásir sem hraunbráðin rann eftir og tæmdust síðan.

Hraun renna ýmist í tiltölulega grunnum farvegum, svokölluðum hrauntröðum, nærri yfirborði hraunsins eða bráðin rennur neðanjarðar og leitar niður í óstorknaðan hluta hraunsins og sameinast honum. Við þetta lyftist yfirborð hraunsins og það getur þykknað verulega á stóru svæði auk þess sem svonefndir „troðhólar“ myndast. Þessa sér til dæmis víða stað meðfram Keflavíkurveginum.



Surtshellir í Hallmundarhrauni í Mýrasýslu er stærsti íslenski hellirinn.

Þessi háttur, að hraunkvikan „troðist inn í“ hinn bráðna hluta hraunsins líkt og vatn í belg, er sennilega mun algengari en hinn fyrrnefndi, einkum þegar um rúmmálsmikil hraun er að ræða.

Þegar hraun rennur eftir hrauntröð myndast þegar í stað storkin skán á yfirborði þess. Þegar skánin þykknar getur hún orðið að föstu þaki yfir hraunrásinni sem helst stöðugt þótt lækki í hraunstraumnum undir. Hraunhellar eru sem sagt rennslisrásir eða „pípur“ sem hafa tæmst að meira eða minna leyti.

Mynd: Náttúruvernd ríkisins....