Sendu inn spurningu

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=

Hvaða tilgangi þjónar skjaldarmerkið og fyrir hvað stendur hvert fyrirbæri á því?

Margar spurningar hafa borist Vísindavefnum um uppruna og merkingu skjaldarmerkisins og þá sérstaklega um landvættirnar fjórar.



Tilgangur skjaldarmerkja er eins og nafnið gefur til kynna, að vera merki fyrir ákveðinn hóp, ætt, samfélag eða ríki. Á riddaratímanum urðu þau til að mynda vinsæl sem merking á herklæðum og þannig mátti þekkja vini frá óvinum. Íslenska skjaldarmerkið eins og við þekkjum það í dag var samþykkt með forsetaúrskurði á lýðveldisdaginn árið 1944. Í íslenskum lögum er því lýst svo:

Skjaldarmerki Íslands er silfurlitur kross í heiðbláum feldi, með eldrauðum krossi innan í silfurlita krossinum. Armar krossanna skulu ná alveg út í rendur skjaldarins á alla fjóra vegu. Breidd krossmarksins skal vera 2/9 af breidd skjaldarins, en rauði krossinn helmingi mjórri, 1/9 af breidd skjaldarins. Efri reitirnir skulu vera rétthyrndir, jafnhliða ferhyrningar og neðri reitirnir jafnbreiðir efri reitunum, en þriðjungi lengri. Skjaldberar eru hinar fjórar landvættir, sem getur í Heimskringlu: Griðungur, hægra megin skjaldarins, bergrisi, vinstra megin, gammur, hægra megin, ofan við griðunginn, og dreki, vinstra megin, ofan við bergrisann. Skjöldurinn hvílir á stuðlabergshellu.
Skjaldarmerki á Íslandi eiga sér langa sögu sem nánar má lesa um á heimasíðu forsætisráðuneytisins. Áður hafði til dæmis fálki á bláum skildi verið skjaldarmerki Íslands og á undan því þorskur á rauðum fleti. Árið 1919 ákvað Danakonungur að breyta skjaldarmerkinu þannig að það skyldi vera skjöldur með íslenska fánanum og verndarvættirnar fjórar dreki, griðungur, gammur og risi skyldu vera skjaldberar. Að lokum var kóróna yfir skildinum sem táknaði konungdæmi Dana. Eftir að Ísland varð lýðveldi varð því að breyta merkinu eins og gefur að skilja.

Landvættirnar fjórar koma eins og áður sagði úr Heimskringlu Snorra Sturlusonar. Þar segir frá Haraldi konungi sem sendi mann til Íslands til að kanna aðstæður. Hann fór til Íslands í hvalslíki, synti í kringum landið og rakst á leið sinni á margar furðuverur. Við Vopnajörð blasti við honum dreki mikill, með orma, pöddur og eðlur í kringum sig, við Eyjafjörð tók á móti honum fugl svo stór og mikill að vængirnir náðu á milli tveggja fjalla. Á Breiðafirði rakst hann á griðung mikinn sem fór að gella ógurlega að honum en er hann kom suður fyrir Reykjanes tók á móti honum bergrisi sem bar höfuðið hærra en fjöllin öll. Sendimaðurinn komst því hvergi að landi og fór til baka og sagði konungi fréttirnar.

Þessar fjórar yfirnáttúrulegu furðuverur standa vörð um hvern landsfjórðung fyrir sig og sem skjaldberar skjaldarmerkisins standa þær sem slíkar. Skjaldarmerkið sjálft sem er auðkenni stjórnvalda ríkisins er skjöldurinn með íslenska fánanum og hægt er að nota það með eða án skjaldberanna.

Frekara lesefni á Vísindavefnum:

Heimildir og mynd:

Útgáfudagur

17.9.2004

Spyrjandi

Berglind Ragnarsdóttir
Sunna Kristín Sigurðardóttir
Elín Ingólfsdóttir
Ásta Berglind

Höfundur

B.A.-nemi í heimspeki og stjórnmálafræði

Tilvísun

Steinunn Jakobsdóttir. „Hvaða tilgangi þjónar skjaldarmerkið og fyrir hvað stendur hvert fyrirbæri á því?“ Vísindavefurinn, 17. september 2004. Sótt 14. desember 2017. http://visindavefur.is/svar.php?id=4516.

Steinunn Jakobsdóttir. (2004, 17. september). Hvaða tilgangi þjónar skjaldarmerkið og fyrir hvað stendur hvert fyrirbæri á því? Vísindavefurinn. Sótt af http://visindavefur.is/svar.php?id=4516

Steinunn Jakobsdóttir. „Hvaða tilgangi þjónar skjaldarmerkið og fyrir hvað stendur hvert fyrirbæri á því?“ Vísindavefurinn. 17. sep. 2004. Vefsíða. 14. des. 2017. <http://visindavefur.is/svar.php?id=4516>.

Chicago | APA | MLA

Sendu inn spurningu
eða

Vísindadagatalið

Tvínafnakerfi

Svíinn Carl von Linné lagði grunninn að tvínafnakerfi líffræðinnar og flokkunaraðferðum sem þar er beitt. Tvínafnakerfið er notað til flokkunar á öllum lífverum, fyrra heitið stendur fyrir ættkvíslina en það síðara táknar tegundarheitið. Áður en Linné kom til sögunnar var fræðilegt heiti hunangsflugunnar alls 12 orð en með tvínafnakerfinu varð það einfaldlega Apis mellifera.