Sendu inn spurningu

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=

Árnastofnun - mynd í *Árnarstofnun

Hvað er lúsalyng?

Berjatínsla er hérlendis vinsæl á haustin eins og víða annars staðar. Með haustinu skartar bláberjalyngið nýjum björtum litum en krækiberjalyngið lætur minna á sér bera. Ekki er öllum kunnugt að það á sér þrjú nöfn, krækiberjalyng, krækilyng og lúsalyng.



Krækiberjalyng eða lúsalyng.

Elstu dæmi í söfnum Orðabókar Háskólans eru um krækiberjalyngið frá 17. öld en um lúsalyngið eru elst dæmi úr Ferðabók Eggerts Ólafssonar og Bjarna Pálssonar sem gefin var út fyrst 1772. Frá miðri 18. öld er einnig dæmi í orðabókarhandriti Jóns Ólafssonar úr Grunnavík (AM 433 fol.) þar sem hann segir lúsalyng annað heiti á krækiberjalyngi. Í Grasnytjum Björns Halldórssonar frá 1781 er við lúsalyng vísað í krækiberjalyng og mætti draga af því þá ályktun að krækiberjalyng væri algengara nafnið. Oddur Hjaltalín gerir krækilyngi og lúsalyngi jafn hátt undir höfði í Íslenzkri grasafræði frá 1830 þegar hann skrifar:
Dökkt krækilýng (Empetrum nigrum) … ísl. Krækilýng, Lúsalýng.

Lúsalyng var notað til litunar:

Með steinmosanum er haft aðalbláberjalyng og lúsalyng til að dekkja í

segir í Sóknalýsingum Vestfjarða, öðru bindi sem skrifað var á árunum 1839–1852. Einhver ruglingur hefur þó verið við sortulyngið því að í tímaritinu Blöndu, fjórða bindi, frá fyrri hluta 20. aldar er sagt frá litun
úr sortulyngi, er sumir kalla lúsalyng, og dökkum jarðarleir, sem heitir sorta.

Enginn vafi er á því hvað Steingrímur Thorsteinsson átti við þegar hann orti:

Um frelsis vínber seidd við sólarkyngi

Mín sálin unga bað,

En krækiber af þrældóms lúsalyngi

Mér lífið réttir að.

Þessi vísa varð landfleyg og er víða vitnað til hennar í blöðum sem finna má á timarit.is. Í þeim heimildum sem fram koma í Ritmálssafni Orðabókar Háskólans er engin skýring á því hvers vegna lyngið er kennt við lús.

Heimildir og mynd:


Þetta svar hefur einnig birst sem pistill um orð vikunnar á vef Stofnunar Árna Magnússonar og birt hér með góðfúslegu leyfi.

Útgáfudagur

24.11.2010

Spyrjandi

Ritstjórn

Höfundur

Guðrún Kvaran

prófessor

Tilvísun

Guðrún Kvaran. „Hvað er lúsalyng? “ Vísindavefurinn, 24. nóvember 2010. Sótt 20. október 2017. http://visindavefur.is/svar.php?id=57724.

Guðrún Kvaran. (2010, 24. nóvember). Hvað er lúsalyng? Vísindavefurinn. Sótt af http://visindavefur.is/svar.php?id=57724

Guðrún Kvaran. „Hvað er lúsalyng? “ Vísindavefurinn. 24. nóv. 2010. Vefsíða. 20. okt. 2017. <http://visindavefur.is/svar.php?id=57724>.

Chicago | APA | MLA

Sendu inn spurningu
eða

Vísindadagatalið

Veirur

Veirur eru örsmáar eindir, erfðaefni í prótínhylki. Þær geta ekki fjölgað sér sjálfar en sýkja lifandi hýsilfrumur og fá þær til að búa til nýjar veirur í stað þess að sinna reglulegri starfsemi sinni. Allar lífverur hafa sínar veirur, til eru veirur sem ráðast á bakteríufrumur, aðrar ráðast á frumur manna, enn aðrar á plöntur og svo framvegis.