Sendu inn spurningu

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=

Árnastofnun - mynd í *Árnarstofnun

Hvað í ósköpunum eru 'prettir' þegar talað er um svik og pretti?

Orðið prettur merkir ‘bragð, svikabrella’ og þekkist þegar í elsta íslensku máli. Sögnin að pretta er einnig gömul í málinu í merkingunni ‘svíkja, leika á einhvern’.Sá sem er prettinn eða prettóttur er ‘bragðvís, brellinn’. Prettari virðist ekki mikið notað en þá um þann sem hefur gaman að því að leika á aðra, svíkja í viðskiptum eða beita hrekkjabrögðum.

Öll orðin er auðvelt að nota í setningum. ,,Nemendurnir settu teiknibólu í sæti kennarans. Það var ljótur prettur.“ ,,Á markaðnum reyndu sumir að pretta viðskiptavininn.“ ,,Jón var þekktur fyrir að vera prettinn (prettóttur) og finna upp á alls kyns hrekkjabrögðum.“ ,,Sigurður var alþekktur prettari og vildu fáir eiga viðskipti við hann.“

Orðið er til í öðrum norrænum málum. Í nýnorsku er til sögnin pretta í merkingunni ‘stríða, erta’ og pretta í færeysku merkir ‘kenna öðrum um’. Talið er að norrænu málin hafi tekið orðstofninn að láni úr fornensku. Í fornensku merkti lýsingarorðið prættig ‘kænn, brögðóttur’. Það er í raun sama orð og pretty ‘laglegur, fallegur’ en í enskum mállýskum merkir það einnig ‘djarfur; státinn’.

Spurningin í heild sinni hljóðaði svona:
"Svik og prettir!" Hvað í ósköpunum eru prettir? Hvaðan er þetta orð komið og hvernig má nota það í setningu eitt og sér? Eru til skyld orð, svo sem "prettari"?

Útgáfudagur

22.1.2008

Spyrjandi

Ásgeir Ingvarsson

Höfundur

Guðrún Kvaran

prófessor

Tilvísun

Guðrún Kvaran. „Hvað í ósköpunum eru 'prettir' þegar talað er um svik og pretti?“ Vísindavefurinn, 22. janúar 2008. Sótt 24. apríl 2019. http://visindavefur.is/svar.php?id=7020.

Guðrún Kvaran. (2008, 22. janúar). Hvað í ósköpunum eru 'prettir' þegar talað er um svik og pretti? Vísindavefurinn. Sótt af http://visindavefur.is/svar.php?id=7020

Guðrún Kvaran. „Hvað í ósköpunum eru 'prettir' þegar talað er um svik og pretti?“ Vísindavefurinn. 22. jan. 2008. Vefsíða. 24. apr. 2019. <http://visindavefur.is/svar.php?id=7020>.

Chicago | APA | MLA

Sendu inn spurningu
eða

Vísindadagatalið

Rósa Jónsdóttir

1964

Rósa Jónsdóttir matvælafræðingur er faglegur leiðtogi á Rannsókna- og nýsköpunarsviði Matís. Á undanförnum árum hefur Rósa einkum fengist við rannsóknir og nýtingu lífefna og lífvirkra efna úr stórþörungum með áherslu á einangrun og vinnslu flórótannína og fjölsykra.