Sendu inn spurningu

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=

Hvað eru hvalbök og hvernig myndast þau?

Um hvalbök og myndun þeirra skrifar Þorleifur Einarsson í Jarðfræði sinni:

Jökulrákaðar klappir eru eitt af aðaleinkennum svæða sem skriðjöklar hafa farið yfir... Jökulsorfnir klapparhólar hafa oft sérkennilega lögun. Á þeirri hliðinni sem vísar móti skriðstefnunni, slithliðinni, en þar mæddi jökulþunginn mest á, eru þeir fremur sléttir og aflíðandi og oft fagurlega rákaðir eða rispaðir. Hliðin, sem vissi undan straumi, varhliðin, er hins vegar stöllótt og brött og oft með þverhnípt stál, enda hefur jökullinn plokkað þar úr berginu. Jökulsorfnar klappir af þessari gerð nefnast hvalbök. Þau eru mjög algeng hér á landi og setja stundum svip á landslag, svo sem á Mýrum, í Borgarfirði, Eyjafirði og á Fljótsdalshéraði. Í Reykjavík og nágrenni eru hvalbök algeng, t.d. efst í Ártúnsbrekku, á Valhúsahæð og víðar. Hvalbök gefa ásamt jökulrákum skriðstefnu jökla mjög vel og áreiðanlega til kynna og veita vitneskjum um stærð og skriðstefnu ísaldarjökla.

Nafnið sjálft vísar að sjálfsögðu til þess hve líkir jökulsorfnir klapparhólar geta verið baki stórhvelis sem rekur kryppuna upp úr sjónum.

Snið gegnum hvalbak sýnir aflíðandi slithlið (móti ísstraumi) og stöflótta varhlið (undan ísstraumi).

Hvalbak í Nant Ffrancon dalnum í Wales.

Heimild og myndir:

Útgáfudagur

30.5.2016

Spyrjandi

Margrét Árnadóttir

Höfundur

Sigurður Steinþórsson

prófessor emeritus

Tilvísun

Sigurður Steinþórsson. „Hvað eru hvalbök og hvernig myndast þau?“ Vísindavefurinn, 30. maí 2016. Sótt 20. október 2017. http://visindavefur.is/svar.php?id=71846.

Sigurður Steinþórsson. (2016, 30. maí). Hvað eru hvalbök og hvernig myndast þau? Vísindavefurinn. Sótt af http://visindavefur.is/svar.php?id=71846

Sigurður Steinþórsson. „Hvað eru hvalbök og hvernig myndast þau?“ Vísindavefurinn. 30. maí. 2016. Vefsíða. 20. okt. 2017. <http://visindavefur.is/svar.php?id=71846>.

Chicago | APA | MLA

Sendu inn spurningu
eða

Vísindadagatalið

Veirur

Veirur eru örsmáar eindir, erfðaefni í prótínhylki. Þær geta ekki fjölgað sér sjálfar en sýkja lifandi hýsilfrumur og fá þær til að búa til nýjar veirur í stað þess að sinna reglulegri starfsemi sinni. Allar lífverur hafa sínar veirur, til eru veirur sem ráðast á bakteríufrumur, aðrar ráðast á frumur manna, enn aðrar á plöntur og svo framvegis.