Sendu inn spurningu

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=

doktor.is

Af hverju er kaliforníuhnísan í útrýmingarhættu?

Upprunalega hljóðaði spurningin svona:
Hvað getið þið sagt mér um vaquita-hvalinn? Hvers vegna eru þeir í hættu?

Kaliforníuhnísa (Phocoena sinus, vaquita á ensku, komið úr spænsku og merkir lítil kýr) er ein fjögurra tegunda núlifandi hnísa. Þetta er afar sjaldgæf tegund sem er einlend nyrst í Kaliforníuflóa. Tegundin nýtur nú þess vafasama heiðurs að vera sjaldgæfasti hvalur í heimi eftir að mandarínhöfrungurinn (Lipotes vexillifer) varð aldauða árið 2006. Kaliforníuhnísan var sett í hæsta hættuflokk, það er tegund í mjög mikilli útrýmingarhættu (e. critically endangered) árið 1996 en þá var stofninn metinn 600 einstaklingar. Árið 2014 var stofninn þó kominn undir 100 einstaklinga og seint á árinu 2016 var stofninn talinn vera um 30 dýr. Tegundin er því í afar mikilli útrýmingarhættu og mjög líklegt að hún deyi út á næstu árum.

Kaliforníuhnísum hefur fækkað mjög mikið á síðustu árum og er veruleg hætta á að tegundin deyi út á næstu árum.

Aðalskýringin á því hversu mjög kaliforníuhnísum hefur fækkað er sú að þær flækjast í netum fiskimanna og drukkna, en talið er að um eða yfir 40 kaliforníuhnísur drepist árlega á þennan hátt. Veiðar á ýmsum tegundum eru stundaðar á svæðum þar sem kaliforníuhnísuna er að finna en það sem veldur sérstökum áhyggjum eru ólöglegar netaveiðar á fiski sem nefnist totoaba (Totoaba macdonaldi). Þessi fiskur er sjálfur í mikilli útrýmingarhættu og veiðar á honum eru bannaðar en engu að síður er hann eftirsóttur og afurðir hans meðal annars notaðar í kínversk náttúrulyf. Þessar veiðar eru taldar stór áhrifaþáttur í slæmri stöðu hnísunnar.

Þótt netaveiðar séu helsta ógnin þá er talið að breytingar í umhverfinu eigi líka sinn þátt í hnignun hnísustofnsins. Stíflur í Colorado-ánni í Bandaríkjunum hafa dregið úr magni þess ferskvatns sem berst í Kaliforníuflóa og hefur það áhrif á fæðuframboð og lífsskilyrði þeirra tegunda sem þar þrífast. Einnig er talið að eiturefni frá landbúnaði sem berast til sjávar geti haft skaðleg áhrif á hnísurnar.

Kaliforníuhnísa (Phocoena sinus).

Mexíkósk stjórnvöld hafa haft forgöngu í verndun kaliforníuhnísunnar með stuðningi frá Bandaríkjunum og Kanada undir svokallaðri CIRVA-áætlun (International Committee for the Recovery of the Vaquita). Áætlunin byggir meðal annars á því að draga úr notkun neta á svæðum þar sem hnísan finnst og hanna ný net sem hnísunum hættir ekki eins til að flækjast í. Þá hefur hluti Kaliforníuflóa og óshólmar Colorado-fljótsins verið skilgreint sem verndarsvæði þar sem lagt er algert bann við fiskveiðum. Náttúruverndarsamtök hafa þrýst mjög á stjórnvöld í Mexíkó að stækka friðlandið þannig að innan þess verði allt þekkt útbreiðslusvæði kaliforníuhnísunnar. Óvíst er þó um árangur, enda hefur leiðin aðeins legið niður á við þrátt fyrir að tegundin hafi verið skilgreind í mjög mikilli útrýmingarhættu í 20 ár.

Kaliforníuhnísan er smávöxnust allra hvala. Hún er þéttvaxin og formfræðilega sver hún sig í ætt við aðrar hnísutegundir. Helstu einkenni tegundarinnar eru dökkir hringir umhverfis augun. Bakið er dökkgrátt en liturinn fölnar á hliðum og endar í hvítum kvið. Kýrnar verða að meðaltali um 140 cm á lengd en tarfarnir eru aðeins minni, að meðaltali um 135 cm langir.

Talið er að hnísur hafi einangrast í Kaliforníuflóa á jökultíma og þróast þar í þessa smávöxnu og sérstæðu tegund. Líkt og aðrar hnísur sjást kaliforníuhnísur yfirleitt einar á ferð, í mesta lagi 2-3 dýr saman. Sjávarlíffræðingar vissu ekkert um tilvist hnísunnar fyrr en á 6. áratug síðustu aldar. Hins vegar hafa mexíkóskir fiskimenn lengi þekkt vel til þessa smávaxna hvals og talið hann búa yfir yfirnáttúrulegum kröftum.

Kaliforníuhnísan er minnst allra hnísa, að meðaltali ekki lengri en 140 cm.

Hnísan er fiskiæta og hafa fundist 17 tegundir fiska í maga hennar. Einnig étur hún krabbadýr en það virðist þó frekar vera undantekning en regla. Að manninum undanskildum stendur hnísunni aðeins ógn af hákörlum á svæðinu, þótt hnísan sé ekki stór hluti fæðu þeirra þá hefur afrán hákarla áhrif á stofnstærðina þegar hún er orðin svona lítil. Ef kaliforníuhnísan hverfur alveg úr vistkerfi Norður-Kaliforníuflóa mun það væntanlega raska fæðuvef einhverra tegunda.

Heimildir og myndir:

Útgáfudagur

27.4.2017

Spyrjandi

Konstantínus Jónsson

Höfundur

Jón Már Halldórsson

líffræðingur

Tilvísun

Jón Már Halldórsson. „Af hverju er kaliforníuhnísan í útrýmingarhættu?“ Vísindavefurinn, 27. apríl 2017. Sótt 26. júní 2017. http://visindavefur.is/svar.php?id=73680.

Jón Már Halldórsson. (2017, 27. apríl). Af hverju er kaliforníuhnísan í útrýmingarhættu? Vísindavefurinn. Sótt af http://visindavefur.is/svar.php?id=73680

Jón Már Halldórsson. „Af hverju er kaliforníuhnísan í útrýmingarhættu?“ Vísindavefurinn. 27. apr. 2017. Vefsíða. 26. jún. 2017. <http://visindavefur.is/svar.php?id=73680>.

Chicago | APA | MLA

Sendu inn spurningu
eða

Vísindadagatalið

Risaeðlur

Risaeðlurnar voru skriðdýr sem komu fram fyrir um 250 milljón árum. Þær ríktu alla miðlífsöld, þar til fyrir 65 milljón árum. Veldi þeirra lauk skyndilega í náttúruhamförum. Tvær kenningar hafa einkum verið uppi um orsakir þeirra: annars vegar árekstur loftsteins eða loftsteina við jörðina, hins vegar gríðarleg eldgos.