Vísindavefurinn: Hver er bókstafleg merking orðanna í orðatiltækinu „að stappa í einhvern stálinu“?

Sendu inn spurningu

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

Þessi síða notar vafrakökur Nánari upplýsingar

Ég samþykki

Senda grein til vinar

Nafn þitt

Netfang þitt

Netfang móttakanda

Ruslpóstvörn =

Svar

Hver er bókstafleg merking orðanna í orðatiltækinu „að stappa í einhvern stálinu“?
Upprunalega hljóðaði spurningin svona:

Er bókstafleg merking orðanna í orðatiltækinu „að stappa í einhvern stálinu“ að stappa (troða) einhverju hörðu/sterku (stál) í einhvern, eða á þetta við aðra merkingu orðanna?

Orðasambandið að stappa stálinu í einhvern merkir ‘telja kjark í e-n, hvetja e-n til að gefast ekki upp’. Elst dæmi í Ritmálssafni Orðabókar Háskólans er að finna í Kvöldvökum Hannesar Finnssonar frá 1796:

var Eiríkur ad blása ad þeim kolum, og stappa á mótpartana stálinu.

Prófessor Halldór Halldórsson gerir mjög góða grein fyrir merkingu orðataksins og gef ég honum orðið:

Það á rætur að rekja til vopnasmíða. Meginhluti axarblaðs var úr járni, en stál var sett í eggina á þann átt, að skora var gerð í járnið og stálteinn látinn í hana, og síðan var stálið og járnið soðið saman … Að láta stálteininn í hefir verið kallað að stappa stálinu í.

Með þessu var vopnið gert styrkara.

Heimildir og mynd:

Halldór Halldórsson. 1969. Íslenzkt orðtakasafn. II (L-Ö), Bls. 174. Reykjavík, Almenna bókafélagið.
Ritmálssafn Orðabókar Háskólans. Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum. http://ritmalssafn.arnastofnun.is
Yfirlitsmynd: Eytancal. (2019, 13. nóvember). Combat axe vs wood axe.jpg. Wikimedia Commons. Birt undir CC BY-SA 4.0 leyfi. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Combat_axe_vs_wood_axe.jpg

...

Sendu inn spurningu

Hver er bókstafleg merking orðanna í orðatiltækinu „að stappa í einhvern stálinu“?

Höfundur

Útgáfudagur

Spyrjandi

Efnisorð

Tilvísun

Tengd svör á Vísindavefnum

Hver er uppruni orðasambandins "berast á banaspjótum" og við hvað er átt?

Hver er ber að baki og á hann bróður?

Hvernig eiga menn undir högg að sækja?

Hvers konar vopn var mækir sem nefndur er í sumum Íslendingasögum?

Senda grein til vinar

Sendu inn spurningu

Hver er bókstafleg merking orðanna í orðatiltækinu „að stappa í einhvern stálinu“?

Höfundur

Útgáfudagur

Spyrjandi

Efnisorð

Tilvísun

Deila

Tengd svör á Vísindavefnum

Hver er uppruni orðasambandins "berast á banaspjótum" og við hvað er átt?

Hver er ber að baki og á hann bróður?

Hvernig eiga menn undir högg að sækja?

Hvers konar vopn var mækir sem nefndur er í sumum Íslendingasögum?

Senda grein til vinar