Sólin Sólin Rís 03:22 • sest 23:31 í Reykjavík
Tunglið Tunglið Rís 00:00 • Sest 00:00 í Reykjavík
Flóð Flóð Árdegis: 06:57 • Síðdegis: 19:17 í Reykjavík
Fjaran Fjara Árdegis: 00:58 • Síðdegis: 12:59 í Reykjavík
Sólin Sólin Rís 03:22 • sest 23:31 í Reykjavík
Tunglið Tunglið Rís 00:00 • Sest 00:00 í Reykjavík
Flóð Flóð Árdegis: 06:57 • Síðdegis: 19:17 í Reykjavík
Fjaran Fjara Árdegis: 00:58 • Síðdegis: 12:59 í Reykjavík
LeiðbeiningarTil baka

Sendu inn spurningu

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=
Forsíða Hugvísindi Málvísindi: íslensk Hvaðan kemur orðatiltækið „að berja sér á brjóst“ og hver er merking þess?

Flokkun:

1.6.2026
Hugvísindi Málvísindi: íslensk

Hvaðan kemur orðatiltækið „að berja sér á brjóst“ og hver er merking þess?

Guðrún Kvaran

Í heild hljóðaði spurningin svona:
Hvaðan kemur orðatiltækið „að berja sér á brjóst“ og hver er merking þess? Ég hef alltaf haldið að þetta þýddi að hreykja sér og berja á brjóst eins og górillur gera, en svo virðast aðrir skilja þetta orðatiltæki sem að barma sér. Hvort er rétt?

Báðar skýringarnar í spurningunni eru réttar. Orðatiltælið merkir annars vegar að ‘slá á brjóst sitt og barma sér, kvarta eða hneykslast, sýna sorg’. Þá merkingu má meðal annars finna í Lúksarguðspjalli 18. kafla, 13. versi:

En tollheimtumaðurinn stóð langt frá og vildi ekki einu sinni hefja augu sín til himins heldur barði sér á brjóst og sagði: „Guð vertu mér syndugum líknsamur.“

Hins vegar merkir orðatiltækið að ‘miklast af einhverju, hreykja sér’. Dæmi um hana má einnig finna í fornu máli, til dæmis í Magnúss sögu Erlingssonar í Heimskringlu (III:402):

Svá mæltir þú Raza-Bárðr, ok barði á brjóstit: ,,Ór þessu brjósti kómu at upphafi öll þessi ráð.“ (stafsetningu lítillega breytt)

Báðar merkingarnar eru til í dönsku í orðatiltækinu slå sig for brystet. Orðatiltækið þekkist einnig í ensku og þýsku og sjálfsagt fleiri málum.

Heimildir og mynd:
  • Biblían. Heilög ritning. 2007. Hið íslenska biblíufélag, JPV útgáfa.
  • ordnet.dk
  • Magnúss saga Erlingssonar. Heimskringla III: 373–417. Bjarni Aðalbjarnarson gaf út. Íslenzk fornrit XXVIII. bindi. Reykjavík 1951.
  • Yfirlitsmynd: Eric Kilby. (2017, 10. september). Gorilla Holding Baby Sister and Beating Her Chest. Flickr. Birt undir CC BY-SA 2.0 leyfi. https://www.flickr.com/photos/ekilby/36360289044

Höfundur

Guðrún Kvaran

Guðrún Kvaran

prófessor

Útgáfudagur

1.6.2026

Spyrjandi

Súsanna Rós

Efnisorð

Tilvísun

Guðrún Kvaran. „Hvaðan kemur orðatiltækið „að berja sér á brjóst“ og hver er merking þess?“ Vísindavefurinn, 1. júní 2026, sótt 1. júní 2026, https://visindavefur.is/svar.php?id=88541.

Guðrún Kvaran. (2026, 1. júní). Hvaðan kemur orðatiltækið „að berja sér á brjóst“ og hver er merking þess? Vísindavefurinn. https://visindavefur.is/svar.php?id=88541

Guðrún Kvaran. „Hvaðan kemur orðatiltækið „að berja sér á brjóst“ og hver er merking þess?“ Vísindavefurinn. 1. jún. 2026. Vefsíða. 1. jún. 2026. <https://visindavefur.is/svar.php?id=88541>.

Chicago | APA | MLA

Tengd svör á Vísindavefnum

Skoða öll nýjustu svörin

Þessi síða notar vafrakökur Nánari upplýsingar

Ég samþykki

Senda grein til vinar

=

Hvaðan kemur orðatiltækið „að berja sér á brjóst“ og hver er merking þess?
Í heild hljóðaði spurningin svona:

Hvaðan kemur orðatiltækið „að berja sér á brjóst“ og hver er merking þess? Ég hef alltaf haldið að þetta þýddi að hreykja sér og berja á brjóst eins og górillur gera, en svo virðast aðrir skilja þetta orðatiltæki sem að barma sér. Hvort er rétt?

Báðar skýringarnar í spurningunni eru réttar. Orðatiltælið merkir annars vegar að ‘slá á brjóst sitt og barma sér, kvarta eða hneykslast, sýna sorg’. Þá merkingu má meðal annars finna í Lúksarguðspjalli 18. kafla, 13. versi:

En tollheimtumaðurinn stóð langt frá og vildi ekki einu sinni hefja augu sín til himins heldur barði sér á brjóst og sagði: „Guð vertu mér syndugum líknsamur.“

Hins vegar merkir orðatiltækið að ‘miklast af einhverju, hreykja sér’. Dæmi um hana má einnig finna í fornu máli, til dæmis í Magnúss sögu Erlingssonar í Heimskringlu (III:402):

Svá mæltir þú Raza-Bárðr, ok barði á brjóstit: ,,Ór þessu brjósti kómu at upphafi öll þessi ráð.“ (stafsetningu lítillega breytt)

Báðar merkingarnar eru til í dönsku í orðatiltækinu slå sig for brystet. Orðatiltækið þekkist einnig í ensku og þýsku og sjálfsagt fleiri málum.

Heimildir og mynd:
  • Biblían. Heilög ritning. 2007. Hið íslenska biblíufélag, JPV útgáfa.
  • ordnet.dk
  • Magnúss saga Erlingssonar. Heimskringla III: 373–417. Bjarni Aðalbjarnarson gaf út. Íslenzk fornrit XXVIII. bindi. Reykjavík 1951.
  • Yfirlitsmynd: Eric Kilby. (2017, 10. september). Gorilla Holding Baby Sister and Beating Her Chest. Flickr. Birt undir CC BY-SA 2.0 leyfi. https://www.flickr.com/photos/ekilby/36360289044

...