Hvað merkir að kennsluaðferðir séu gagnreyndar?

Nafn þitt

Netfang þitt

Netfang móttakanda

Ruslpóstvörn =

Svar

Hvað merkir að kennsluaðferðir séu gagnreyndar?
Gagnreyndar (sannreyndar) kennsluaðferðir eru þær kallaðar sem búið er að rannsaka margoft, með vísindalegum aðferðum, með tilrauna- og samanburðarhópum. Miklar kröfur eru gerðar til slíkra rannsókna, þær þurfa að byggja á sterkri vísindalegri þekkingu sem hefur orðið til af fyrri rannsóknum, velja þarf þátttakendur í tilrauna- og samanburðarhópa sem eru nokkuð sambærilegir, til dæmis á sama aldri.

Til að meta árangur þarf að nota próf sem búið er að þróa á vísindalegan hátt, það er þau hafa verið prófuð nokkrum sinnum með fjölda þátttakenda og sannað réttmæti sitt og áreiðanleika. Þannig fást upplýsingar um mismunandi færni barna á því afmarkaða sviði sem hverju prófi er ætlað að meta, meðalfærni og frávik frá meðaltalinu. Prófin eru síðan lögð fyrir tilrauna- og samanburðarhóp áður en kennsluaðferð er prófuð og síðan aftur eftir að tilrauninni er lokið. Ef niðurstöður gefa vísbendingar um að tilraunahópur sýni meiri framfarir en samanburðarhópur eru niðurstöður bornar saman við aðrar vísindalegar rannsóknir á sömu kennsluaðferð. Ef árangurinn hefur komið fram í mörgum rannsóknum þá telst kennsluaðferðin gagnreynd.

Mikilvægt er að kennsluaðferðir sem innleiddar eru í íslenska skóla séu gagnreyndar, þannig að börn fái bestu kennslu sem völ er á. Þá er byggt á þekkingu sem hefur verið aflað í mörgum rannsóknum erlendis og líka hér á landi sem gefa samhljóma og traustar niðurstöður, annars vegar um það hvað liggur til grundvallar námsárangri og hins vegar hvað einkennir árangursríkt skólastarf, það er hvað gagnreyndar kennsluaðferðir fela í sér. Gagnreyndar kennsluaðferðir sem byggja á rannsóknum erlendis þarf að prófa með íslenskum nemendum með sömu vísindalegu aðferðum og bera niðurstöður saman við erlendu niðurstöðurnar. Ef árangur kemur fram hjá íslenskum tilraunahópum teljast kennsluaðferðirnar gagnreyndar samkvæmt erlendum og íslenskum rannsóknum.

Því hefur verið haldið fram bæði af menntayfirvöldum og almenningi að gagnreyndar kennsluaðferðir eigi ekki við í skólastarfi, því það sem virkar fyrir einn nemendahóp virki ekki endilega með öðrum hópi. Einnig er því haldið fram að það sem hefur sýnt árangur í öðrum löndum skili ekki endilega framförum hjá nemendum í íslenskum skólum.

Fullyrðingar af þessu tagi voru eðlilegar fyrir 30 árum, en eftir fjölda rannsókna erlendis og hérlendis með samhljóma niðurstöðum, gildir þetta ekki lengur. Börn og ungmenni eiga rétt á skólastarfi og kennsluháttum sem sannað hafa árangur sinn.

Nemendur eiga skilið það besta því þannig getum við stuðlað að farsæld þeirra í námi og störfum um alla framtíð. Það er einmitt hlutverk og ábyrgð menntayfirvalda að tryggja kennurum fræðslu, stuðning, aðstæður og námsefni, þannig að þeir geti beitt gagnreyndum kennsluháttum með öllum nemendum. Sameiginleg sýn þarf að nást í þjóðfélaginu á mikilvægi menntunar og þeim tækifærum sem felast í gagnreyndum kennsluaðferðum.

Gagnlegar heimildir:

• Amelia Jara Larimer, Kristján Ketill Stefansson, Anna-Lind Petursdottir, Kirsten McMaster, & Auður Soffíu Bjorgvinsdottir. (2025). Reading growth across 1st grade: is there a Matthew effect in Icelandic schools? European Journal of Psychology of Education, 40(1), Article 51. https://doi.org/10.1007/s10212-025-00948-4
• Auður Pálsdóttir & Sigríður Ólafsdóttir. (2023). Íslenskur námsorðaforði. Netla – Veftímarit um uppeldi og menntun. https://doi.org/10.24270/netla.2023/9
• Auður Björgvinsdóttir, Anna-Lind Pétursdóttir, Kirsten McMaster, & Sigurgrímur Skúlason. (2023, 17. mars). Markviss hljóðaaðferð og PALS-félagakennsla: Áhrif á lestrarnám nemenda með áhættu [fyrirlestur]. Ráðstefna til heiðurs Steinunni Torfadóttur, Læsi og lestrarkennsla: Leiðir til árangurs. Rannsóknastofa um þroska, læsi og líðan, Háskóli Íslands. https://livestream.com/hi/laesioglestrarkennsla
• Aukrust, V. G. & Rydland, V. (2011). Preschool classroom conversations as long-term resources for second language and literacy acquisition. Journal of Applied Developmental Psychology, 32(4), 198–207. https://doi.org/10.1016/j.appdev.2011.01.002
• Freyja Birgisdóttir. (2016). Orðaforði og lestrarfærni: Tengsl við gengi nemenda á lesskilningshluta PISA. Sérrit Netlu 2016 – Um læsi. https://netla.hi.is/serrit/2016/um_laesi/04_16_laesi.pdf
• Grøver, V., Uccelli, P., Rowe, M. L., & Lieven, E. (ritstjórar). (2019). Learning through language: Towards an educationally informed theory of language learning. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781316718537
• Hjördís Hafsteinsdóttir, Jóhanna T. Einarsdóttir, & Íris Edda Nowenstein. (2022). Íslenskukunnátta tvítyngdra barna: Tengsl staðlaðra málþroskaprófa og málsýna. Netla – Veftímarit um uppeldi og menntun. https://netla.hi.is/greinar/2022/alm/08.pdf
• Hrafnhildur Ragnarsdóttir. (2018). Orðaforði íslenskra barna frá 4 til 8 ára aldurs : langtímarannsókn á vaxtarhraða og stöðugleika. Netla : veftímarit um uppeldi og menntun. https://doi.org/10.24270/netla.2018.15
• Ingibjörg Sif Stefánsdóttir & Árdís Hrönn Jónsdóttir. (2022). Leikandi málörvun í leikskóla: Lengi býr að fyrstu gerð. Skólaþræðir: Tímarit Samtaka áhugafólks um skólaþróun. https://skolathraedir.is/2022/02/18/leikandi-malorvun-i-leikskola/
• Jóhanna María Bjarnadóttir, Guðrún Lilja Kristóferssdóttir, Auður Soffíu Björgvinsdóttir, Anna-Lind Pétursdóttir, & Amelia Jara Larimer. (2025). Kunna öll börn stafahljóðin í upphafi 2. bekkjar? Áhrif sumarfrís, móðurmáls, kyns og stafaþekkingar við upphaf grunnskóla. Netla – Veftímarit um uppeldi og menntun. https://doi.org/10.24270/netla.2025/15
• Jóhanna T. Einarsdóttir, Amalía Björnsdóttir, & Ingibjörg Símonardóttir. (2016). The predictive value of preschool language assessments on academic achievement: A 10-year longitudinal study of Icelandic children. American Journal of Speech-Language Pathology, 25(1), 67–79. https://doi.org/10.1044/2015_AJSLP-14-0184
• Kim, Y-S. G. og Yun, J. (2019). Theory- and evidence-based language learning and teaching for young children: Promoting interactive talk in the classroom. Í V. Grøver, P. Uccelli, M. L. Rowe og E. Lieven (ritstjórar), Learning through language: Towards an educationally informed theory of language learning (bls. 64–73). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781316718537
• Lawrence, J. F., Francis, D., Paré-Blagoev, J. og Snow, C. E. (2016). The poor get richer: Heterogeneity in the efficacy of school-level intervention for academic language. Journal of Cognitive Neuroscience, 10(4), 767–793. https://doi.org/10.1080/19345747.2016.1237596
• Moats, L. C. (2020). Teaching reading is rocket science: What expert teachers of reading should know and be able to do. American Educator, 44(2), 4–9. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1260264.pdf
• Sigríður Ólafsdóttir. (2025). Slakur lesskilningur heftir skilning á samfélagslegri umræðu: Mat á núverandi stöðu og leiðir til úrbóta. Tímarit um uppeldi og menntun: Sérrit um PISA. https://ejournals.is/index.php/tuuom/article/view/4194/2804
• Sigríður Ólafsdóttir og Ástrós Þóra Valsdóttir. (2022). Málleg samskipti starfsmanna við börn með íslensku sem annað mál og börn með íslensku sem móðurmál. Netla – Veftímarit um uppeldi og menntun. https://netla.hi.is/greinar/2022/alm/01.pdf
• Sigríður Ólafsdóttir, Freyja Birgisdóttir, Hrafnhildur Ragnarsdóttir og Sigurgrímur Skúlason. (2016). Íslenskur orðaforði og lesskilningur hjá börnum með íslensku sem annað mál: Áhrif aldurs við komuna til Íslands. Sérrit Netlu 2016 – Um læsi. http://netla.hi.is/serrit/2016/um_laesi/03_16_laesi.pdf
• Snow, C. (2016). The role of vocabulary versus knowledge in children’s language learning: A fifty-year perspective. Journal of the Study of Education and Development, 40(1), 1–18. https://doi.org/10.1080/02103702.2016.1263449
• Sædís Dúadóttir Landmark, Svava Heiðarsdóttir og Jóhanna Thelma Einarsdóttir. (2025). Orðaheimurinn – Fýsileikarannsókn á málörvunarefni fyrir fjöltyngd leikskólabörn. Netla – Veftímarit um uppeldi og menntun. https://ojs.hi.is/index.php/netla/article/view/4258
• Young, N. (2023). The ladder of reading & writing. https://nancyyoung.ca/the-ladder-of-reading-writing/

Mynd:

• Close-up of Girl Writing · Free Stock Photo. (Sótt 29.04.2026).

...