Sendu inn spurningu

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=

Árnastofnun - mynd í *Árnarstofnun

Með hvers konar andfælum vakna menn upp?

Orðið andfælur (kvk. ft.) merkir 'ofboð' og sambandið að vakna upp með andfælum merkir að 'vakna snöggt og í ofboði'. Sambandið er notað með fleiri sögnum eins og þjóta upp, rjúka upp, hrökkva upp. Andfælur eitt og sér þekkist þegar í upphafi 17. aldar úr lækningabók Odds Oddssonar prests á Reynivöllum og er elsta dæmið í Ritmálssafni Orðabókar Háskólans. Merkingin er sögð 'somnia terrifica' (skelfilegur svefn). Næsta dæmi er síðan frá miðri 18. öld í riti Jóns Ólafssonar Indíafara: „[þe: hann] hljóp í andfælum upp til stýrisins“, það er í ofboði.

Orðið andfælur þekkist þegar í upphafi 17. aldar úr lækningabók Odds Oddssonar prests á Reynivöllum. Merkingin er sögð 'somnia terrifica' (skelfilegur svefn).

Andfælur þekkist í nýnorsku í myndinni andfæle 'ótti, skelfing' og einnig sögnin að andfælast 'skelfast'. Ásgeir Blöndal Magnússon (1989:17) tengir síðari hlutann –fælur við sögnina fæla 'hræða, styggja (burt)' og kvenkynsorðið fála 'flenna, gála; stygg og rásgjörn ær; tröllskessa'.

Heimildir:

Mynd:

Útgáfudagur

4.2.2016

Spyrjandi

Birgir Stefánsson

Höfundur

Guðrún Kvaran

prófessor

Tilvísun

Guðrún Kvaran. „Með hvers konar andfælum vakna menn upp?“ Vísindavefurinn, 4. febrúar 2016. Sótt 30. september 2016. http://visindavefur.is/svar.php?id=70638.

Guðrún Kvaran. (2016, 4. febrúar). Með hvers konar andfælum vakna menn upp? Vísindavefurinn. Sótt af http://visindavefur.is/svar.php?id=70638

Guðrún Kvaran. „Með hvers konar andfælum vakna menn upp?“ Vísindavefurinn. 4. feb. 2016. Vefsíða. 30. sep. 2016. <http://visindavefur.is/svar.php?id=70638>.

Chicago | APA | MLA

Sendu inn spurningu
eða

Vísindadagatalið

Fingrafar

Sú kenning að engin tvö fingraför séu eins er komin frá Englendingnum Francis Galton (1822–1911). Hann reiknaði út að til væru að minnsta kosti 64 milljarðar afbrigða af fingraförum. Rannsóknir hafa sýnt að fingraför eru að mestu fullmótuð á 5 mánaða gömlu fóstri og þau haldast óbreytt alla ævina, þó að mynstrið stækki vitanlega á fyrstu æviárunum.