Hversu lengi getur almyrkvi varað á einum stað?

Nafn þitt

Netfang þitt

Netfang móttakanda

Ruslpóstvörn =

Svar

Hversu lengi getur almyrkvi varað á einum stað?
Hér er einnig að finna svar við spurningunni:

Hversu langur er lengsti almyrkvi sem getur orðið á jörðinni?

Við bestu mögulegu aðstæður getur almyrkvi varað í um sjö og hálfa mínútu á einum stað. Lengd hans ræðst fyrst og fremst af tvennu: stærð alskugga tunglsins og hraðanum sem skugginn fer yfir yfirborð jarðar.

Skugginn verður stærstur þegar tunglið er í nándarstöðu, það er sem næst jörðu, en jörðin jafnframt í firðarstöðu, það er sem lengst frá sólu. Þá virðist tunglið eins stórt og mögulegt er á himninum en sólin eins lítil og mögulegt er. Við hagstæðustu aðstæður er þvermál alskuggans um 228 kílómetrar á jörðinni. Til samanburðar er akstursleiðin milli Reykjavíkur og Akureyrar um 400 kílómetrar. Skuggi tunglsins er þó ekki alltaf hringlaga á yfirborði jarðar. Þegar skugginn fellur skáhallt á yfirborð jarðar teygist á honum og hann verður sporöskjulaga.

Stærð skuggans segir aðeins hálfa söguna. Einnig þarf að reikna hversu hratt hann fer yfir áhorfandann. Tunglið gengur umhverfis jörðina og dregur skugga sinn með sér, en jörðin snýst í sömu átt og skugginn ferðast. Yfirborð jarðar fylgir því skugganum að hluta og lengir tímann sem áhorfandi dvelur innan hans.

Þessi áhrif eru mest nærri miðbaug, þar sem yfirborð jarðar hreyfist hraðast vegna snúnings hennar. Á norðlægari breiddargráðum hreyfist yfirborðið hægar og nær ekki að fylgja skugganum jafn hratt. Lengstu mögulegu almyrkvarnir verða því nálægt miðbaug, þótt nákvæm lengd hvers myrkva ráðist einnig af stefnu myrkvabrautarinnar og horninu sem skugginn fellur undir.

Skuggi tunglsins ferðast með um 965 metra hraða á sekúndu miðað við miðju jarðar. Við miðbaug hreyfist yfirborð jarðar í sömu átt með um 463 metra hraða á sekúndu. Skugginn fer því yfir yfirborðið með um 502 metra hraða á sekúndu. Þar sem skugginn getur orðið um 228 kílómetrar á breidd fæst að fræðilegt hámark á lengd almyrkvans er um 7 mínútur og 32 sekúndur.

Hér á Íslandi mun skugginn 12. ágúst 2026 þjóta yfir landið á rúmlega 3.000 kílómetra hraða á klukkustund. Almyrkvinn varir lengst í rúmar tvær mínútur og þrettán sekúndur hér á landi.

Lengsti almyrkvi af þeim sem hafa verið reiknaðir fyrir tíu þúsund ára tímabil, frá 4000 f.Kr. til 6000 e.Kr., verður 16. júlí 2186. Hann mun vara lengst í 7 mínútur og 29 sekúndur, aðeins fáeinum sekúndum skemur en fræðilega hámarkið. Hinn 2. ágúst 2027 verður hins vegar lengsti almyrkvi 21. aldarinnar. Hann fer meðal annars yfir Norður-Afríku og varir lengst í 6 mínútur og 23 sekúndur.

Yfirlitsmynd:

• File:March-7-1970-total-solar-eclipse-totality-James-Guilford.jpg - Wikimedia Commons. (Sótt 29.05.2026).
• File:An EPIC Eclipse.gif - Wikimedia Commons. (Sótt 4.08.2026).

...