Hvað er frostþurrkun og hversu góð geymsluaðferð er það?

Nafn þitt

Netfang þitt

Netfang móttakanda

Ruslpóstvörn =

Svar

Hvað er frostþurrkun og hversu góð geymsluaðferð er það?
Frostþurrkun er öflug leið til að fjarlæga vatn úr til dæmis matvælum og lyfjum. Þessi framleiðsluaðferð þykir nokkuð dýr og hefur því fyrst og fremst verið nýtt til að framleiða verðmætar afurðir þar sem gæði og sérstaða skipta miklu máli.

Frostþurrkun hentar mjög vel fyrir til dæmis soðin matvæli, kjöt, skelfisk, grænmeti, ber og ýmsar tegundir ávaxta. Ein þekktasta frostþurrkaða varan sem er til í öllum verslunum er vafalaust „instant“ kaffi. Einnig má finna alls konar frostþurrkaða og samsetta rétti sem henta vel fyrir krefjandi ferðalög. Aðeins þarf að bæta við heitu vatni og þá er næringarríkur og hollur matur tilbúinn til neyslu.

Við frostþurrkun helst lögun þess sem þurrkað er, frumurnar falla ekki saman og geta því hæglega tekið upp vatn að nýju. Bragð, litur, útlit eða næringargildi breytist nánast ekki neitt við frostþurrkun.

Til þess að fá góða mynd af þessu framleiðsluferli þá er vert að skoða nánar myndina hér fyrir neðan sem sýnir hvernig hitastig og þrýstingur hefur áhrif á fasabreytingar vatns.

Öll þekkjum við að ísmoli bráðnar hægt og rólega ef hann er látinn standa á borði við herbergishita. Innan skamms er ísmolinn orðinn að litlum vatnspolli á borðinu og ef við bíðum smástund í viðbót þá hefur pollurinn litli gufað upp og borðið orðið þurrt.

Þetta er stutt lýsing á því hvernig fasar vatnsins breytast við þann loftþrýsting og það hitastig sem er í okkar daglega umhverfi.

Rauði punkturinn á myndinni er kallaður „þrípunktur“ en við þann þrýsting og það hitastig geta allir fasarnir þrír verið til staðar á sama tíma. Fyrir ofan punktinn á sér stað þessi fasabreyting sem allir þekkja, ís eða klaki verður að fljótandi vatni sem síðan gufar upp. En fyrir neðan punktinn þar sem þrýstingur er orðinn mjög lágur breytist ísinn í vatnsgufu án þess að breytast í millitíðinni í fljótandi vatn en það eru aðstæðurnar sem eru grunnurinn að frostþurrkun.

Eðli málsins samkvæmt þá þarf að frysta vöruna sem þurrka á áður en henni er komið fyrir í loftþéttu tæki (frostþurrkara) þar sem hægt er að lækka þrýsting í um 0,01mbar og kæla vöruna í -40°C eða jafnvel meir. Gerð afurða hefur nokkur áhrif á stillingar tækisins.

Inn í frostþurrkaranum er hægt að stjórna þrýstingi og hitastigi og við hækkun hitastigs byrja ískristallarnir að gufa upp án þess að bráðna (þurrgufun). Vatnsgufan sem myndast er fjarlægð og í lok þurrkunar er nánast búið að fjarlægja allt vatn og eftir situr þurr varan með sömu lögun og hún hafði þegar hún fór inn í tækið. Rakainnihald að þurrkun lokinni er oftast á bilinu 1-4%.

Pakka þarf vörunni í loftþéttar umbúðir og getur hún þá geymst í áraraðir ef umbúðir og geymsluaðstæður eru fullnægjandi.

Myndir:

• Yfirlitsmynd: Pleple2000. (2008, 14. janúar). Liofilizat 04 pl.jpg. Wikimedia Commons. Birt undir CC BY-SA 4.0 leyfi. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Liofilizat_04_pl.jpg
• Graf: PGP
• Astronaut Strawberries 5.jpg. Wikimedia Commons. Birt undir CC BY-SA 3.0 leyfi. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Astronaut_Strawberries_5.jpg

Í heild hljóðaði spurningin svona:

Á hverju byggist frostþurrkun? Þegar raki er fjarlægður úr t.d. mavælum til að auka geymsluþol, hvernig er það gert?

Einnig hefur verið spurt:

Frostþurrkun matvæla - hvernig fer hún fram og hversu vel varðveitast hin lifandi efni, (t.d. í grænmeti) ensím og/eða viðkvæm vítamínefni? Er þetta góð varðveisluaðferð m.v. ofantalið eða bara ágæt geymsluaðferð?

...