Móðir mín sagði að nafn mitt, Hrafn, væri fengið úr orðatiltækinu 'Guð launar fyrir hrafninn'. Hver er merking þess?

Svar

Orðasambandið 'Guð launar/borgar fyrir hrafninn' er sagt um eða við þann sem gerir öðrum greiða, gerir eitthvað fyrir einhvern.

Hrafnar hafa þann sið að halda þing á haustin, svokallað hrafnaþing, og skipta sér niður á bæi yfir veturinn, tveir og tveir saman. Þeir leita á náðir manna þegar hart er í ári og snjór eða svell yfir öllu.


Hrafnar leita oft á náðir manna um æti og er sagt að Guð launi mönnum fyrir að gefa þeim.
Flestir reyna að hafa eitthvað í hrafninn, að minnsta kosti hér áður fyrr. Þá er gjarnan sagt í bókstaflegri merkingu: „Guð launar fyrir hrafninn“; ef fólk gerir eitthvað fyrir hrafninn þá mun Guð gera eitthvað fyrir það í staðinn.

Síðan hefur verið farið að nota þetta í yfirfærðri merkingu. Ef einhverjum býðst til dæmis kaka eða brauð sem hann þiggur getur hann þakkað fyrir sig með því að segja: „Guð launar/borgar fyrir hrafninn“.

Elsta dæmi um orðtakið í ritmálssafni Orðabókar Háskólans er úr Safni af íslenzkum orðskviðum eftir Guðmund Jónsson sem gefið var út 1830.

Frekara lesefni á Vísindavefnum og mynd

• Af hverju ferðast hrafnar alltaf um í pörum? Eru pörin hvort af sínu kyninu? eftir JMH.
• Hvað geta hrafnar, álftir og grágæsir náð háum aldri? eftir Jón Má Halldórsson.
• Hvað getið þið sagt mér um vistfræði hrafnsins á Íslandi? eftir Jón Má Halldórsson.
• Hvaðan er orðið krummafótur komið? eftir Guðrúnu Kvaran.
• Myndin er af síðunni Image:Corvus corax jouveniles.jpeg. Höfundur myndar er Sigurður Atlason. Myndin er birt undir GNU Free Documentation leyfinu.