Hvaða bóluefni gegn COVID-19 eru helst notuð núna?

Nafn þitt

Netfang þitt

Netfang móttakanda

Ruslpóstvörn =

Svar

Hvaða bóluefni gegn COVID-19 eru helst notuð núna?
Einn helsti lærdómurinn sem má draga af heimsfaraldri COVID-19 er sá að hröð þróun öruggra, árangursríkra bóluefna gegn sjúkdómi er möguleg í miðjum heimsfaraldri.

Frá því COVID-19 varð að heimsfaraldri hafa margvísleg bóluefni verið þróuð gegn sjúkdómnum; hins vegar eru aðeins örfá þeirra enn í notkun. Flest bóluefni í virkri notkun gegn COVID-19 eru í flokki svonefndra mRNA-bóluefna, enda reynast þau bóluefni hafa besta virkni í að verja gegn sjúkdómi vegna COVID-19.

Þessi mRNA-bóluefni við COVID-19 virka best í að verja gegn alvarlegum sjúkdómi og dauða vegna COVID-19. Þau minnka einnig líkur á að fá COVID-19, að minnsta kosti fyrst eftir bólusetningu, en með tímanum og þróun nýrra afbrigða hefur sú virkni farið minnkandi. Vörnin gegn alvarlegum sjúkdómi hefur hins vegar að mestu haldið sér með tilkomu nýrri afbrigða.

Góður árangur þessara bóluefna nær jafnt til fullorðinna og barna. Enn fremur benda gögn til þess að bóluefnin minnki marktækt líkur á langvinnum afleiðingum á borð við „long-COVID“, þó þessi virkni sé ekki eins góð og vörnin gegn alvarlegum sjúkdómi.

Svo lengi sem engar klárar frábendingar eru til staðar eru mRNA bóluefnin gegn COVID-19 örugg í öllum rannsökuðum aldurshópum og áhættuhópum, þar með talið barnshafandi einstaklingum. Flestar aukaverkanir eru vægar (slappleiki, skammvinnur hiti og stoðkerfisverkir, eymsli á stungustað) en alvarlegri aukaverkanir eru mjög sjaldgæfar. Enn fremur eru alvarlegar afleiðingar COVID-19 mun algengari en alvarlegar afleiðingar bóluefnanna, og bóluefnin minnka almennt líkur á alvarlegum veikindum í samfélaginu sem heild.

Núverandi ráðleggingar um bólusetningu við COVID-19 eru ákvarðaðar af heilbrigðisyfirvöldum í hverju landi fyrir sig. Sóttvarnalæknir á Íslandi hefur gefið út leiðbeiningar fyrir bólusetningu gegn COVID-19 fyrir veturinn 2025 - 2026. Tvö bóluefni eru fáanleg á Íslandi (Comirnaty JN.1 og Comirnaty LP.8.1) og eru þau bæði eingild mRNA-bóluefni sem beinast sérstaklega að ómikron-afbrigði SARS-CoV-2.

Þessa stundina er ekki lögð sérstök áhersla á bólusetningu gegn COVID-19 samhliða inflúensubólusetningum. Heilbrigðisstarfsfólk og einstaklingar 75 ára og eldri geta fengið bólusetningu að eigin ósk en önnur notkun er samkvæmt ákvörðun læknis. Þannig er ráðlegt að allir ræði við sinn lækni um hvort ábending sé til staðar um bólusetningu við COVID-19.

Heimildir:

• Beladiya, J. o.fl. (2024). Safety and efficacy of COVID-19 vaccines: A systematic review and meta-analysis of controlled and randomized clinical trials. Reviews in medical virology, 34(1), e2507. https://doi.org/10.1002/rmv.2507
• Hu, Y. H. o.fl. (2024). Evaluation of vaccine effectiveness of mRNA COVID-19 vaccines in children: a systematic review and meta-analysis. European review for medical and pharmacological sciences, 28(6), 2584–2592. https://doi.org/10.26355/eurrev_202403_35764
• Català, M. o.fl. (2024). The effectiveness of COVID-19 vaccines to prevent long COVID symptoms: staggered cohort study of data from the UK, Spain, and Estonia. The Lancet. Respiratory medicine, 12(3), 225–236. https://doi.org/10.1016/S2213-2600(23)00414-9
• Banerjee, I., Robinson, J., & Banerjee, I. (2025). Cardiac Complications Associated With COVID-19 Vaccination: A Systematic Review of Cohort Studies. Cureus, 17(2), e78535. https://doi.org/10.7759/cureus.78535
• Peine, C. (2025). Effectiveness of COVID-19 vaccines against post-COVID-19 condition/long COVID: systematic review and meta-analysis. Clinical Microbiology and Infection. https://doi.org/10.1016/j.cmi.2025.07.026
• Link-Gelles, R. o.fl. (2025). Estimated 2023-2024 COVID-19 Vaccine Effectiveness in Adults. JAMA Netw Open, 8(6):e2517402. https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2025.17402
• Rowe, S. L. o.fl. (2025). Adverse events associated with COVID-19 vaccination or diagnosis among pregnant and non-pregnant women in the United States, 2021-2022. International Journal of Infectious Diseases, 160, 108050. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.ijid.2025.108050
• American College of Obstetricians and Gynecologists. (2025, 22. ágúst). ACOG releases updated maternal immunization guidance for COVID-19, influenza, and RSV [fréttatilkynning]. https://www.acog.org/news/news-releases/2025/08/acog-releases-updated-maternal-immunization-guidance-covid-influenza-rsv
• Maison, D. P. o.fl. (2025). COVID-19 clinical presentation, management, and epidemiology: A concise compendium. Frontiers in Public Health, 13:1498445. https://doi.org/10.3389/fpubh.2025.1498445
• European Medicines Agency. (2025, 31. október). COVID-19 vaccines: key facts. https://www.ema.europa.eu/en/human-regulatory-overview/public-health-threats/coronavirus-disease-covid-19/covid-19-medicines/covid-19-vaccines-key-facts
• Scott, J. (2025, 29. október). Updated Evidence for Covid-19, RSV, and Influenza Vaccines for 2025–2026. New England Journal of Medicine. https://doi.org/doi:10.1056/NEJMsa2514268
• Cai, M., Xie, Y., & Al-Aly, Z. (2025). Association of 2024–2025 Covid-19 Vaccine with Covid-19 Outcomes in U.S. Veterans. New England Journal of Medicine, 393(16), 1612-1623. https://doi.org/doi:10.1056/NEJMoa2510226

Mynd:

• Person Holding a Covid Vaccine · Free Stock Photo. (Sótt 26.11.2025).

...