Sólin
Rís 09:40 • sest 16:43
Tunglið
Rís 13:30 • Sest 14:37
Flóð
Árdegis: 06:44 • Síðdegis: 18:58
Fjara
Árdegis: 00:30 • Síðdegis: 12:58
Leit á vefnum
Stærðfræði
Hvers konar stærðfræði er notuð til að lýsa útbreiðslu veirusjúkdóma?
Þegar faraldur líkt og COVID-19 gengur yfir heimsbyggðina er mjög mikilvægt að geta spáð fyrir um útbreiðslu smita og grípa til aðgerða í samræmi við spárnar. Niðurstöður viðbragðsteymis vegna COVID-19 hjá Imperial College London hafa til að mynda talsvert verið í fjölmiðlum[1] og einnig er starfandi hópur vísinda...
Tölvunarfræði
Hvernig geta stór mállíkön leyst verkefni sem þeim hefur ekki verið kennt sérstaklega að leysa?
Upprunalega spurningin var eftirfarandi: Hvernig lærir gervigreind að leysa verkefni sem henni hefur aldrei verið kennt nákvæmlega að leysa? Stór mállíkön geta oft nýtt það sem þau lærðu við þjálfun til að leysa verkefni sem þau voru ekki sérstaklega þjálfuð fyrir. Þau geta líka notað leiðbeiningar og dæmi sem ...
Sagnfræði: mannkynssaga
Hver var Sir Isaac Newton?
Sir Isaac Newton (1642-1727) var breskur vísindamaður sem er talinn frumkvöðull í eðlisfræði nýaldar og hann er án vafa einn mesti hugsuður mannkynssögunnar. Ísak fæddist í Woolsthorpe á Mið-Englandi á jóladag árið 1642, en faðir hans var þá látinn. Móðir hans giftist aftur nokkrum árum síðar, manni að nafni Barna...
Tölvunarfræði
Hvenær var fyrsta GPT-mállíkanið kynnt til sögunnar?
Upprunalega spurningin var í nokkrum liðum. Fyrri hlutanum er svarað hér en seinni hlutanum í þessu svari: Hvaðan kemur gervigreind? hvenær var fyrst reynt við hugmyndina, hvar, hvers vegna? Hverjir voru fyrstir til þess að gera hana opna almenningi, var það Chat eða voru aðrir að þjálfa hana til annarra nota en a...
Sagnfræði: mannkynssaga
Hvaða ráðherraembættum gegndi Sir Winston Churchill?
Winston Churchill (1874-1965) gegndi ýmsum ráðherraembættum á langri og viðburðaríkri ævi. Hann var ungur kjörinn á breska þingið og ekki leið á löngu þar til að honum voru falin ábyrgðarstörf. Hér að neðan er listi yfir ráðherrastörf Churchills, ekki eru alltaf til íslensk hugtök yfir embættin en reynt að nálgast...
Efnafræði
Hvernig uppgötvaði Sir William Ramsay frumefnið neon?
Sir William Ramsay var breskur eðlisefnafræðingur, fæddur í Glasgow árið 1852. Hann lærði í háskólanum í Glasgow frá 1866 til 1870 og hlaut síðan doktorsgráðu frá háskólanum í Tübingen í Þýskalandi árið 1872. Sama ár sneri hann aftur til Glasgow, þar sem hann starfaði við rannsóknir í lífrænni efnafræði. Seinna fé...
Tölvunarfræði
Hvenær og hvar hófst þróun stórra mállíkana?
Upprunalega spurningin var í nokkrum liðum og hér er fyrri hlutanum svarað: Hvaðan kemur gervigreind? hvenær var fyrst reynt við hugmyndina, hvar, hvers vegna? Hverjir voru fyrstir til þess að gera hana opna almenningi, var það Chat eða voru aðrir að þjálfa hana til annarra nota en almennings "hjálpar"? Stór má...
Unga fólkið svarar
Hvenær var fyrsta sjónvarpsútsendingin send út í heiminum og hvar?
Fyrsta sjónvarpsútsendingin í heiminum var í London árið 1936 á vegum breska útvarpsins, BBC (British Broadcasting Company). Maðurinn sem þróaði tæknina á bak við sjónvarpið var Sir Isaac Shoenberg. Fyrsta útsendingin sem BBC stóð fyrir var frá krýningu Georgs VI í Hyde Park. Talið er að nokkur þúsund áhorfendur h...
Stjarnvísindi: almennt
Ætti ég að hafa áhyggjur af tilviljanakenndri hrörnun Higgs-sviðsins?
Upprunalega spurningin var: Það er ný kenning sem hræðir mig um false vacuum, er það satt eða ósatt? Hrörnun svonefnds Higgs-sviðs einhvers staðar í alheiminum hefði í för með sér að örsmátt, nærri kúlulaga svæði myndi stækka á ljóshraða í allar áttir. Þessi kúla myndi taka yfir sólkerfi okkar á nokkrum klu...
Jarðvísindi
Eyðast demantar aldrei?
„Diamonds are forever“ segir í söng og bíómynd um ævintýri James Bond, en sumir telja að fyrirmynd hetjunnar hafi verið Vestur-Íslendingur.[1] Ekki er það alls kostar rétt að þeir geti verið eilífir, því enda þótt demantur sé allra efna harðastur og þoli hvers kyns hnjask og leysiefni, þá getur heitur eldur eytt h...
Efnafræði
Hvers konar frumefni er xenon og af hverju heitir það þessu nafni?
Xenon hefur sætistöluna 54 í lotukerfinu og er eðallofttegund. Það var uppgötvað af bresku efnafræðingunum Sir William Ramsay (1852-1916) og Morris Travers (1872-1961). Ramsay átt þátt í uppgötvun eðallofttegundarinnar argons árið 1894, ásamt eðlisfræðingnum William Rayleigh. Ramsay sýndi síðan fram á að staðsetni...
Lífvísindi: mannslíkaminn
Er táknmál myndað eins og önnur mál í vinstra heilahvelinu?
Það var á 19. öld, nánar tiltekið árið 1861, sem franski læknirinn Paul Broca (1824-1880) lýsti því yfir að við töluðum með vinstra heilahvelinu og að lítið svæði aftarlega og neðarlega í heilanum stýrði tali. Þetta heilasvæði fékk síðar nafnið Broca-svæði. Sjúklingarnir tveir sem Broca byggði fullyrðingu sína á g...
Efnafræði
Hver fann upp á kryptoni?
Krypton er ekki uppfinning heldur svokallað frumefni en allt í veröldinni er samsett úr frumefnum. Krypton hefur sætistöluna 36 í lotukerfinu og telst vera eðallofttegund. Eðallofttegundirnar eru sex talsins: helín (He), neon (Ne), argon (Ar), krypton (Kr), xenon (Xe) og radon (Rn). Einnig er líklegt að frumefnið ...
Unga fólkið svarar
Hvernig dó Arkímedes?
Arkímedes dó annað hvort árið 211 eða 212 f. Kr. Þá var hann 75 eða 76 ára gamall. Hann var drepinn í umsátrinu um borgina Sýrakúsu af rómverskum hermanni. Til eru nokkrar frásagnir af dauða Arkímedesar. Ein er á þá leið að þegar Rómverjar réðust inn í Sýrakúsu hafi Arkímedes verið niðursokkinn í stærðfræðileg...
Tölvunarfræði
Hverjir urðu fyrstir til að gera mállíkön opin almenningi og hvernig voru þau gerð að samtalslíkönum?
Til að svara spurningunni þarf að skilgreina hvað átt er við með að gera mállíkan „opið“. Að geta sótt þjálfað líkan, notað það í gegnum þjónustu fyrirtækis og spjallað við það á einfaldri vefsíðu eru þrjár ólíkar aðgangsleiðir. Aðgengileg þjónusta felur ekki sjálfkrafa í sér að forritskóði, gögn eða líkanið sjálf...