Sólin Sólin Rís 09:01 • sest 17:21 í Reykjavík
Tunglið Tunglið Rís 00:00 • Sest 00:00 í Reykjavík
Flóð Flóð Árdegis: 07:59 • Síðdegis: 20:25 í Reykjavík
Fjaran Fjara Árdegis: 01:48 • Síðdegis: 14:20 í Reykjavík
Sólin Sólin Rís 09:01 • sest 17:21 í Reykjavík
Tunglið Tunglið Rís 00:00 • Sest 00:00 í Reykjavík
Flóð Flóð Árdegis: 07:59 • Síðdegis: 20:25 í Reykjavík
Fjaran Fjara Árdegis: 01:48 • Síðdegis: 14:20 í Reykjavík
LeiðbeiningarTil baka

Sendu inn spurningu

Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.

Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að svara öllum spurningum.

Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki nægileg deili á sér.

Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.

Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!

=
Forsíða Hugvísindi Málvísindi: íslensk Hvað merkir orðið gelgja sem notað er um þau sem eru á gelgjuskeiði?

Flokkun:

29.10.2026
Hugvísindi Málvísindi: íslensk

Hvað merkir orðið gelgja sem notað er um þau sem eru á gelgjuskeiði?

Guðrún Kvaran

Margir hafa spurt Vísindavefinn um orðið gelgju. Aðrar spurningar eru meðal annars:
  • Hvað nákvæmlega merkir orðið „gelgja“?
  • Hvaðan kemur orðið gelgja?
  • Hvað er gelgja? Er til einhver útskýring eða skilgreining á gelgju?

Orðið gelgja hefur margar merkingar: ‘kinnbein í fiski, tálkn; magur karl eða kona; unglingur (einkum stúlka) á gelgjuskeiði’ (ÍO 2002:442). Í Íslenskri orðsifjabók Ásgeirs Blöndal Magnússonar er vísað í orðið gálgi (1989:225) sem í fornu máli merkti ‘stöng’. Hann bendir einnig á nýnorska orðið gjelgje ‘stuttur bjálki sem ketilkrókur er festur í’.

Í Íslensk-danskri orðabók Sigfúsar Blöndal er undir merkingu 4. nefnt að orðið sé notað um óstýriláta stúlku, einkum á þeim þeim tíma þegar hún er að breytast úr barni í fullorðna konu. Þar er einnig tekið fram að orðið gelgjuskeið sé notað um stúlkur á ákveðnum aldri (bls. 246). Að gelgja geti átt við konu kemur fyrst fyrir í Ritmálsskrá Orðabókar Háskólans í upphafi 20. aldar.

Líklegast er að gamla merkingin ‘stöng, bjálki’ hafi þótt lýsa vel ungmenni sem tók vaxtarkipp og varð langt og mjótt. Það á eins við um stráka og stelpur og er gelgjuskeið notað um bæði kynin þótt Blöndal telji það notað um stúlkur. Kvenkynsorðið gelgja á þó fyrst og fremst við stúlkur.

Heimildir og mynd:

Höfundur

Guðrún Kvaran

Guðrún Kvaran

prófessor

Útgáfudagur

29.10.2026

Spyrjandi

Sólveig María, Brynja Huld Óskarsdóttir, Gylfi Noah Gabriel Fleckinger Örvarsson

Efnisorð

Tilvísun

Guðrún Kvaran. „Hvað merkir orðið gelgja sem notað er um þau sem eru á gelgjuskeiði?“ Vísindavefurinn, 29. október 2026, sótt 29. október 2026, https://visindavefur.is/svar.php?id=14309.

Guðrún Kvaran. (2026, 29. október). Hvað merkir orðið gelgja sem notað er um þau sem eru á gelgjuskeiði? Vísindavefurinn. https://visindavefur.is/svar.php?id=14309

Guðrún Kvaran. „Hvað merkir orðið gelgja sem notað er um þau sem eru á gelgjuskeiði?“ Vísindavefurinn. 29. okt. 2026. Vefsíða. 29. okt. 2026. <https://visindavefur.is/svar.php?id=14309>.

Chicago | APA | MLA

Tengd svör á Vísindavefnum

Skoða öll nýjustu svörin

Þessi síða notar vafrakökur Nánari upplýsingar

Ég samþykki

Senda grein til vinar

=

Hvað merkir orðið gelgja sem notað er um þau sem eru á gelgjuskeiði?
Margir hafa spurt Vísindavefinn um orðið gelgju. Aðrar spurningar eru meðal annars:

  • Hvað nákvæmlega merkir orðið „gelgja“?
  • Hvaðan kemur orðið gelgja?
  • Hvað er gelgja? Er til einhver útskýring eða skilgreining á gelgju?

Orðið gelgja hefur margar merkingar: ‘kinnbein í fiski, tálkn; magur karl eða kona; unglingur (einkum stúlka) á gelgjuskeiði’ (ÍO 2002:442). Í Íslenskri orðsifjabók Ásgeirs Blöndal Magnússonar er vísað í orðið gálgi (1989:225) sem í fornu máli merkti ‘stöng’. Hann bendir einnig á nýnorska orðið gjelgje ‘stuttur bjálki sem ketilkrókur er festur í’.

Í Íslensk-danskri orðabók Sigfúsar Blöndal er undir merkingu 4. nefnt að orðið sé notað um óstýriláta stúlku, einkum á þeim þeim tíma þegar hún er að breytast úr barni í fullorðna konu. Þar er einnig tekið fram að orðið gelgjuskeið sé notað um stúlkur á ákveðnum aldri (bls. 246). Að gelgja geti átt við konu kemur fyrst fyrir í Ritmálsskrá Orðabókar Háskólans í upphafi 20. aldar.

Líklegast er að gamla merkingin ‘stöng, bjálki’ hafi þótt lýsa vel ungmenni sem tók vaxtarkipp og varð langt og mjótt. Það á eins við um stráka og stelpur og er gelgjuskeið notað um bæði kynin þótt Blöndal telji það notað um stúlkur. Kvenkynsorðið gelgja á þó fyrst og fremst við stúlkur.

Heimildir og mynd:...